Nieuwjaarstoespraak voor medewerkers bibliotheek Kennemerwaard

Het gaat goed met onze bibliotheek. We hebben in 2016 meer activiteiten georganiseerd dan in 2015. Meer mensen bereikt via de programmalijnen. We zijn gegroeid met het aantal scholen dat een leesconsulent heeft, meer programma’s voor het voortgezet onderwijs en meer voor de voor- en vroegschoolse educatie.  We zorgen er voor dat met onze programma’s op de scholen kinderen lezen leuk vinden of gaan vinden, dat ze meer en beter gaan lezen. En we zorgen er voor dat kinderen mediawijs worden, leren met informatie om te gaan, die te beoordelen op betrouwbaarheid. We maken ze weerbaar in de wereld van internet. We leveren duidelijk toegevoegde waarde.

Met onze programma’s ter voorkoming of terugdringen laaggeletterdheid gaat het ook goed. Ook daar hebben we meer programma’s, bereiken we meer mensen. En leveren we ook daar een bijdrage in mensen de Nederlandse taal te beheersen of beter te beheersen in schrift en spraak. We leren mensen digitaal vaardig te worden met programma’s als Klik&Tik en Digisterker. Ook hier leveren we duidelijk toegevoegde waarde.

Met onze programma’s rondom participatie en zelfredzaamheid gaat het ook goed. Steeds meer mensen willen hun kennis en kunde delen via de bibliotheek, en veel mensen komen af op de activiteiten die we organiseren in deze programmalijn.

En alles wat we doen rondom een Leven Lang Leren kan ook op een warme belangstelling rekenen van ons publiek. Coderdojo’s voor jong en oud, informatiesessies rondom duurzaamheid, gezondheid, levensstijl, erfgoed. Allemaal goed bezocht en van toegevoegde waarde voor inwoners van ons werkgebied.

En op deze programma’s halen we ook steeds meer inkomsten binnen, direct uit bijdragen aan activiteiten van de deelnemers en via projectgelden. En dat is mooi.

Is er dan alleen maar goed nieuws te melden? Nee helaas niet. Het aantal leden neemt nog steeds af, en ook het aantal bezoekers stagneert of neemt licht af. En dat baart zorgen. De inkomsten uit de programmalijnen vangen nog niet de afname in de contributies  op. De bibliotheek financieel gezond houden is het elk jaar weer een puzzel en vraagt om creativiteit, verstandig investeren en zuinig aan doen met uitgaven.

En dan is er nog de wereld om ons heen. Vorig jaar gaf ik in mijn nieuwjaarstoespraak al aan dat ik vind dat de bibliotheek pal moet staan voor het recht op vrijheid van informatiegaring, voor vrije toegang tot informatie. Afgelopen jaar zien we een verdere verharding in de maatschappij. Meningen worden als feiten gepresenteerd en aan waarheidsvinding wordt steeds minder gedaan. Mensen luisteren steeds minder naar elkaar en zijn minder bereid om de ander halverwege tegemoet te komen. Daar maak ik mij zorgen over.

De doelstelling van de bibliotheek, zoals verwoord in de bibliotheekwet, is om bij te dragen aan de persoonlijke ontwikkeling en verbeteren van de maatschappelijke kansen van het algemeen publiek.  Dat is een belangrijke waarde die wij vertegenwoordigen.  Ik vind het belangrijk dat wij met elkaar voor die waarden staan, dat we weten wat het betekent voor ons werk van alle dag. Wij zijn als bibliotheek neutraal, maar dat wil niet zeggen dat we geen mening hebben. 

Juist in deze tijd waarin het maatschappelijk debat verhardt, vind ik het de taak van onze bibliotheek om mensen bij elkaar te brengen en te verbinden. Want je kunt als samenleving niet gelukkig zijn als je blind bent voor de problemen waarmee mensen met minder kansen te maken hebben. Wij als bibliotheek hebben een verantwoordelijkheid vanuit onze geschiedenis van volksverheffing, van democratisering. Daarover wil ik dat we het in 2017 met elkaar hebben. 

Wat zijn de waarden van de bibliotheek en hoe laten we die zien in ons dagelijks werk. We lenen geen boeken uit, nee, we dragen bij aan de maatschappelijke kansen van het algemeen publiek. Die waarde staat al meer dan 100 jaar, en die heeft onze samenleving ook gebracht waar we nu staan. Laten we dus ook niet vergeten dat we in een rijke maatschappij leven. Dat we gelukkig kunnen zijn, dat we vrij onze mening mogen uiten, dat we in vrijheid leven. Dat die vrijheid gevierd moet worden, en dat die vrijheid verantwoordelijkheid met zich mee brengt om te zorgen dat die voor een ieder bereikbaar is.

Ik wil het jaar niet beginnen met somberen, al klonken mijn woorden misschien wel zo. We leven in een rijk land, en hoewel er ook nog veel te verbeteren valt is het belangrijk om blij te zijn met wat we hebben en dat te bewaren en te bewaken. Zoals mijn moeder zou hebben gezegd: “We klagen van weelde.”

Mijn gedicht van Herman de Coninck gaat daarover…

NOVEMBER

Er hangen nog twee blaren

Aan mijn esdoorn. Duizend anderen zijn

Rood geworden, alvorens dood.

Vergeten te kijken.

Vergeten gelukkig te zijn.

Nochtans had ik een tuin

Waarin een stoel, en die stoel

Had mij, en ik had een hand

En die hand had een glas

En mijn mond had meningen.

Alles had.

Alles had ons.

Ik wens ons allen een gelukkig nieuwjaar!

Een MOOC volgen

Met een groep van ongeveer 10-15 medewerkers van Kennemerwaard zijn we vorige week gestart met een MOOC (Leading from the emerging future) van Massachussets Institute of Technoly (MIT). Ik ben benieuwd wat het ons gaat opleveren, en hoeveel medewerkers uiteindelijk de MOOC tot een 'goed' eind zullen brengen.

Even in het kort waarom we het doen. We hebben in de voorbereiding voor ons meerjarenbeleidsplan gesproken over een viertal scenario's waarmee de bibliotheek te maken heeft. 1. Consolideren, 2. Verbeteren, 3. Inspireren, 4. Transformeren. We zijn tot de conclusie gekomen bij de bespreking van ons meerjarenbeleidsplan dat we alle vier de scenario's zullen uitvoeren, omdat je naar ons idee namelijk niet zo maar je bewezen dienstverlening over boord moet zetten, maar dat je vanuit je oude kracht moet bouwen aan nieuwe diensten en ideeën. Het laatste scenario, transformeren is gelijk ook het spannendst. We hebben gezegd dat we daar mee proef gaan draaien. Op een andere manier met de bibliotheek om gaan, meer naar buiten, meer vanuit de gemeenschap laten komen wat de bibliotheek voor hen kan betekenen en omgekeerd.

We hopen van deze MOOC dat die ons een stuk op weg kan brengen in de zoektocht die we al gestart zijn zoals met projecten Stadsambassade en ook spinoffs als de leeskringen voor beginners vanuit Lezen in de keuken.  Het volgen van deze MOOC doen onze medewerkers, en ik zelf dus ook, waar het kan in werktijd, maar waar dat niet kan in vrije tijd, waarvoor dan geen overwerk kan worden geschreven. Investeren in jezelf. Best pittig! Want het kost tijd.

De cursus probeert een wereldwijde beweging in te zetten van positieve verandering. Daar hebben ze een theorie over, en dat vertalen ze naar de praktijk door rondom de cursus verschillende HUB's wereldwijd te faciliteren. Kun je door meer open te staan voor anderen, een open geest, open hart en open wil niet veel beter verandering veroorzaken? Door nieuwsgierig te zijn, compassie te hebben en door moed te tonen om dingen anders te doen. Het is dus niet alleen een zoektocht voor onze organisatie, maar ook vooral voor de individuele medewerkers die onze organisatie maken tot wat hij is, en wat hij kan worden. Individueel leiderschap van iedereen.

Voor mij is dan dus de vraag wat mijn rol dan is als directeur in deze verandering? Moet ik het trekken, loslaten, faciliteren, aanjagen....? Een mooie reis om samen te doen, en voor mij zelf om na te denken over mijn rol in onze geweldige organisatie.

Ik zal af en toe een blog plaatsen over mijn bevindingen... leuk en niet leuk... confrontatie met mezelf en met mijn medecursisten......

Blij van een training

Onze consulenten van de Bibliotheek op School PO en VO gingen kort geleden met elkaar op training. Begeleid door Huub Purmer van DOCK20 en Stephan de Vilder van Van Nieuwe Waarde gingen ze twee dagen de duinen in om met elkaar te leren, elkaar te enthousiasmeren (voor zover nog nodig ;-), en nieuwe dingen zoals een community op te zetten.

Zie hier hoe die training er ongeveer uit zag. Mooi toch, hoe onze medewerkers elkaar inspireren. Ik word er blij van ;-)

De bibliothecaris: Vakliteratuur inhalen

Zo tijdens het kerstreces is het tijd om de stapel van ongelezen boeken, tijdschriften door te bladeren en kijken of er nog iets bij zit dat echt gelezen moet worden. En ja, daar zat wel wat tussen. Een kleinood van Bibliotheek Noord Oost Brabant (NOBB). Het essay: Over bibliotheken en betrokkenheid, deel 2 De bibliothecaris. Deel 1 las ik in 2013 en was toen reden om Mari Nelissen en Marina Polderman uit te nodigen voor een discussie over de rol van de bibliotheek met onze Raad van Toezicht.

Dit essay, inmiddels al weer meer dan een jaar oud lag nog ongelezen op een stapel. En dat terwijl het zo dik niet is, en wel heel compact een aantal mooie overpeinzingen biedt. Die op hun beurt mij weer tot vragen en overdenkingen aanzetten.

The Librarians, serie TNT

In dit essay gaan de mensen van NOBB in op wat de rol zou moeten zijn van de moderne bibliothecaris. Ze belichten rollen, doelen en houding. Ze beginnen met de diverse rollen van een bibliothecaris, geïnspireerd op de ideeën van Seth Godin.
De bibliothecaris als producent, impresario, leraar, conciërge, connector. De minst uitdagende (of veiligste) daarvan is de rol van conciërge, alleen faciliteren dat er iets in je bibliotheek plaats vindt. De andere rollen vragen ook echt iets van bibliothecarissen. Een open houding, een leven lang willen leren, intellectuele vrijheid en veiligheid uitstralen en intellectuele eerlijkheid.

We staan in Kennemerwaard aan de vooravond van een groot veranderingsproces, en tegelijkertijd is het een doorgaand groeiproces. Voor de uitvoering van ons nieuwe meerjarenbeleidsplan hebben we andere kwaliteiten nodig van onze medewerkers. Daar zijn we de afgelopen jaren al steeds mee bezig geweest. We willen onze medewerkers 'wapenen' met een ondernemende houding, een lerende houding, een nieuwsgierigheid naar de wereld om ons heen en de wil om mensen te helpen die te leren duiden. Dat laatste kun je alleen als je zelf de wil hebt te willen leren, nieuwsgierig te zijn, het 'avontuur' op te zoeken, op zoek te gaan naar antwoorden,  en misschien nog wel veel meer naar vragen. Ik vond het heel erg inspirerend om van de medewerkers uit Alkmaar Centrum eind vorig jaar een terugkoppeling te krijgen over hoe zij aankijken tegen de veranderende bibliotheek. Daar sprak een grote betrokkenheid en wil om te veranderen uit, al zaten er heel veel vragen over hoe precies dan.

Een belangrijke opmerking uit het essay is de vaststelling dat management beter wordt betaald en gewaardeerd in de CAO dan inhoudelijke kennis. Er wordt een oproep gedaan om de CAO in dat licht kritisch te bekijken. Ik wil dat van harte onderschrijven. Daarmee wil ik niet zeggen dat al het management de deur uit zou moeten (ik zou mezelf brodeloos maken ;-). Wel denk ik dat de bibliotheek van de toekomst meer hoger opgeleide medewerkers nodig heeft. Dat medewerkers als zij ingezet gaan worden op de rollen als producent, impresario, leraar en connector ook een hogere waardering verdienen. Die stap zijn we in Kennemerwaard ook geleidelijk aan het maken. Medewerkers die met hun vakkennis echt een verschil maken in de uitvoering van programmalijnen hebben de afgelopen jaren telkens de mogelijkheid gehad om een stapje hoger qua functieniveau te komen. Misschien niet in het tempo als zou moeten, en misschien niet in het tempo dat zij zelf zouden willen ;-)

De kunst van het veranderen is er één die wij proberen in de vingers te krijgen.... weten welke verandering je wilt helpt daarbij. En de essays van NOBB helpen daarbij. Dus dank aan de collega's uit Oss en omgeving. Voor een ieder in het bibliotheekvak het lezen waard!

Duurzaam Doen vanuit Chaosdenken, of op weg naar transformeren

De ambitie van de Bibliotheek Kennemerwaard is om van collectie naar mensen te gaan.  Titel van ons nieuw meerjarenbeleidsplan is niet voor niets "De community is onze collectie". 

De bibliotheek ontwikkelt zich van een uitleenorganisatie tot een bruisend  podium, een ontmoetingsplaats en een leerplek voor mensen en organisaties op allerlei terreinen. Zo wordt de bibliotheek een aanjager van sociale en lerende verbindingen in de stad. De bibliotheek als een open leercentrum voor een leven lang leren. In het kort:

1.    De bibliotheek ondersteunt en stimuleert waardevolle, sociale verbindingen tussen inwoners.

2.    De bibliotheek schept een klimaat waarin mensen zich willen ontwikkelen en zich veilig en uitgenodigd voelen om hun kennis te delen met anderen.

3.    De bibliotheek is een ontmoetingsplaats van lokale talenten en vaardigheden.

4.    De bibliotheek ontwikkelt zich tot een verzamelplaats van duurzame, initiatieven van zowel particulieren als instellingen en bedrijven.

5.    De activiteiten in de bibliotheek zijn voor iedereen makkelijk toegankelijk.

Dat klinkt prachtig, maar hoe gaan we dit nou precies doen. Onze Stephan de Vilder, programmamaker is op zoek gegaan naar modellen en ideeën hoe we dit het best vorm kunnen gaan geven. Bibliotheken zijn over het algemeen van structuur, maar moet het wel structuur hebben? Moet het niet uit zichzelf ontstaan, maar ja, wat nou als dat niet gebeurt.... Hoe zorg je dan toch dat er iets gebeurt, iets ontstaat? Stephan had vervolgens het idee dat rondom duurzaamheid er zoveel speelt in de samenleving, dat het veel mensen aanspreekt, dat we daar wel een soort proeftuin kunnen opzetten. Wij als bibliotheek gaan samen leren met ons publiek hoe we een 'community' kunnen bouwen, kunnen vormen, worden.

Stephan zou Stephan niet zijn als hij daar niet toch een goed plan onder legt.  Hier de tekst van zijn plan:

Inmiddels heeft Duurzaam Doen Alkmaar 2015 de status gekregen van een pilotproject voor het ontwikkelen van nieuwe vormen van programmering waarbij leren en bijdragen centraal staan. De bibliotheek kan zich in deze vormen specialiseren en dit zowel intern (beleidscyclus) als ondersteunend voor derden (incl. communities) aanbieden in combinatie met bestaande voorzieningen (gebouw/podium/personele ondersteuning/netwerk). 

Inspiratiebronnen zijn: 

- Nieuwe Business Modellen (Jan Jonker) waarin aandacht voor het ontwikkelen vanuit communities. 

- The Art of Hosting: creatieve werkvormen voor community ontwikkeling

- Community werkvormen bij verzamelwerkplekken zoals HUBS/creatieve broedplaatsen.

- Online en fysieke platforms voor bottom-up maatschappelijke initiatieven zoals Pakhuis de Zwijger.

- Stedelijke communities rondom duurzaamheid (zoals Amersfoort).

Duurzaam Doen Alkmaar

Ontwerp volgens Chaordic Stepping Stones (art of hosting)

Behoefte

Kennis en bewustwording over duurzaamheid zijn onvoldoende om mensen aan te zetten tot een duurzamer leven. Hoe kunnen we een duurzame manier van leven onontkoombaar en tegelijk inspirerend maken? Daar wil de bibliotheek Kennemerwaard actief aan bijdragen. Met andere woorden: Hoe kan de bibliotheek mensen helpen daadwerkelijk in actie te komen en duurzamer te gaan leven.

Concrete opdracht vanuit subsidie Gemeente Alkmaar: Realisatie van een jaarprogramma Duurzaam Doen 2015 bestaande uit minimaal 12 activiteiten voor volwassenen in de centrale bibliotheek in Alkmaar. De vorm waarin dit gebeurt staat volledig open. Ook worden activiteiten buiten de bibliotheek niet uitgesloten. 

Doel

Wij zien een groep van voortrekkers, veroorzakers, burgers, specialisten en belanghebbenden met duurzame impact die in onze bibliotheek (hartje centrum) initiatieven en ideeën inbrengen en presenteren, delen en met feedback en bijdragen van deelnemers doorontwikkelen. Zowel plenair als in groepen wordt gebrainstormd en initiatieven worden vastgelegd en gepresenteerd. Rondom deze voortrekkers vormt zich een community van bijdragers en volgers. De bibliotheek is voor deze community een sociale ontmoetingsplaats en ontwerpstudio (werkplaats). Voor de community worden ook aansprekende sprekers aangetrokken die de deelnemers in de community iets kunnen leren tijdens meetups. Voorbeeld: een presentatie van Kracht in NL over hoe je een burgerinitiatief financieel ondersteund kunt krijgen ... etc. In die rol is de bibliotheek een collegezaal waar door deskundigen les wordt gegeven. 

Deze community van voortrekkers organiseert zich via een Facebook Groep en een Meetup groep Duurzaam Doen Alkmaar maar zorgt ook voor het bereik van anderen via conventionele kanalen. De groep en heeft een aanzuigende werking op mensen in de netwerken van de deelnemers.

Uitgangspunten 

1. We kiezen voor een nieuwe transformerende werkwijze die aansluit bij duurzaamheid: dus bottom-up vanuit breed gedragen groep van Alkmaarders via een te bouwen community Duurzaam Doen Alkmaar. Zowel inwoners, als bedrijven en instellingen (incl. Gemeente).
2. De bibliotheek is initiatiefnemer, community builder, mede-organisator en faciliteert met personele inzet en het bibliotheekgebouw. De subsidie van de Gemeente wordt ingezet voor ondersteuning van de programmering. Het eigenaarschap ligt idealiter bij de groep van community deelnemers.
3. Duurzaamheid is een (te) breed begrip. Activiteiten worden op thema onderverdeeld georganiseerd door meerdere programmateams vanuit de grotere community. Ieder team heeft een stadmaker als coördinator en aanspreekpunt.
4. De lerende en werkende community heeft bestaansrecht als de deelnemers uitgedaagd worden om zowel te leren, elkaar te ontmoeten als ook bij te dragen aan de initiatieven van anderen.
5. Iedere meetup bevat een combinatie van lerende, sociale en participerende programmaonderdelen.
6. De communicatie binnen een community verloopt anders dan in een conventionele aanbieder/afnemer relatie. Communicatie via platforms als basis, veel communicatie voorafgaande aan activiteiten en goede follow-up (tijdsintensief). 

Welke Ja-Maar's 

Welke beren verwachten we op de weg? 

• Nieuwe werkwijze werken naar programmering, „democratisering” vraagt flexibiliteit vanuit eigen organisatie.
• Durven toelaten van ideeën van anderen en daarmee aan de slag gaan.
• Onze eigen ideeën durven in te brengen en daarop feedback vragen. 
• Intensiteit van het opstartproces: ureninzet kernteamleden (deels) gegarandeerd maar mogelijk is er meer nodig om de community te bouwen.
• Beperkingen budget (nader te onderzoeken).
• Tijdsdruk en opstart programmering versus ambities (breed draagvlak).
• Mogelijk te brede thematiek (verwatering) vanwege enorm grote paraplu ‚duurzaamheid’
• Learning edge: Belangen deelnemers versus belang community. 

NB. Community werkvormen vanuit Art of Hosting dragen bij om „oud gedrag” te voorkomen of te neutraliseren. 

Structuren

De pilot heeft niet de organisatievorm van een project. De Chaordic Stepping Stones zijn de leidraad voor de pilot.

- Pilot loopt heel het jaar 2015

- Financiering vanuit kleine subsidie Gemeente Alkmaar 8500 euro

- Inzet Programmamaker, consulent, uitvoering van en door bibliotheek gewaarborgd. 

- Externe ondersteuning moet worden bekostigd uit subsidie (programmering).

- Marketingmedewerking op aanvraag / pilot geeft input aan Nieuw Business Modellen bibliotheek. 

- PR-ondersteuning: Content wordt vanuit community voorbereid en (waar nodig/wenselijk) via biebkanalen verspreid.

- Na kick-off ontstaan een of meerdere Programmateams die in structuur ondergebracht worden. (n.t.b. hoe).  

- Let op: betrekken andere medewerkers en management bibliotheek bij pilot (kan door een casus of aanwezigheid bijeenkomsten). 

Concept

Op woensdag 22 april was de kick-off waar we rond de 50 mensen bij elkaar waren. Van tevoren was een Facebook groep aangemaakt waar we iedereen die we kennen uit onze netwerken voor uitnodigen om lid te worden. Doel is zoveel mogelijk mensen naar die kick-off te krijgen. 

De Kick-off is bedoeld om een breed gedragen duurzaamheidsprogramma van meetups te ontwikkelen voor het hele jaar, georganiseerd door mensen zelf in samenwerking met de bibliotheek. Waar gaten vallen, organiseert de bibliotheek zelf de activiteiten. Vanwege de tijdsdruk verwachten we in het voorjaar minimaal 2 avonden zelf te organiseren. 

Paar werkvormen voor de kick-off: 

- Onderverdeling naar thema's (n.t.b.): energie, mobiliteit, werk, sociaal, natuur, leefomgeving, consumptie etc ..

- Art of Hosting methodes (open space, appreciative inquieries, world cafe's, harvesting)

- Zie principes...

Die Kick-off is geweest en de energie spatte er van af. Ik was zelf er helaas niet bij, want gaf presentatie voor raadsleden over ons nieuw meerjarenbeleidsplan (was ook heel leuk en geanimeerd ;-). Toen die was afgelopen liep ik naar beneden in de 'after-party' van Duurzaam Doen. Er stonden om half elf, elf uur nog mensen te praten met energieke gebaren, te lachen, afspraken met elkaar te maken. We zijn op pad, met talloze ideeën die ook navolging gaan krijgen. Zo trots op onze mensen, met Stephan als trekker die hier op ongebaande paden aan de slag gaan. Vanuit chaos nieuwe ideeën ruimte geven, de regie uit handen geven en onderdeel van vernieuwingsnetwerken in de stad worden. 

Verbouwen met de winkel open deel 2

Op 8 april hadden we in Kennemerwaard onze tweede denksessie over het nieuwe beleidsplan dat 2015 in moet gaan. Ik vertelde jullie al eerder over de eerste sessie. Op 8 april kwamen de vier werkgroepen bij elkaar om hun denkbeelden te delen. Zij hadden ieder een verhaal gemaakt dat klopte, als je het hoorde voelde je je gelijk aangetrokken tot dat scenario. Zowaar een mooi resultaat, want het waren vier verschillende scenario's. Eén van consolideren, dus doen wat we altijd al deden met kwaliteit. Twee verbeteren, de dingen die we nu doen beter maken en beter doen. Drie Inspireren: meer met de burgers samen doen, kennis creëren, burgers vragen hun kennis te delen. En vier Transformeren: de bibliotheek wordt meer een coöperatie-achtig bedrijf, we zijn er van en voor de burgers. Burgers wordt gevraagd mede-eigenaar zijn op onderdelen, bibliotheek levert op die onderdelen waar ze het maatschappelijk verschil kan maken zelf mensen, op onderdelen waar dat niet zo is worden juist burgers ingezet omdat zij het beter kunnen. We zijn in scenario 4 een bibliotheek van tegenstellingen geworden. Rust versus reuring, waarheid versus leugen, antwoorden versus vragen.

We werden allemaal ongelooflijk enthousiast van elkaars verhalen. Kritische vragen over en weer, wat bedoel je hier mee, hoe gaan we dat dan doen? Vooral heel veel waardering voor elkaars denkkracht en zin om aan de slag te gaan. Jaap Peters, die ons opnieuw begeleidde, gaf ons een aantal opdrachten om ter plekke uit te werken. Zoals wat het uitvoeren van de scenario's betekent voor: collectie, collectieve ambitie, sturingsfilosofie, financiën, personeel, verdienmodel, marketing en PR, ICT. We kwamen tot de conclusie dat het uitvoeren van het ene scenario heel andere gevolgen heeft bijvoorbeeld voor de aansturing, voor collectie en voor personeel dan een ander scenario. Best lastig. Want de gedachte is dat alle vier de scenario's geldig zijn. We voeren zaken uit in scenario 1 tot en met 4. De nadruk ligt nu nog bij 1 en 2, maar we staan al met een halve voet in 3 en doen al voorzichtige vingeroefeningen in 4. Het is een puzzel waarvan de stukjes in elkaar grijpen.

Jaap gaf ons mee dat het belangrijk is om in ieder geval ook na te denken over wat hij noemt "geen spijt beleid". Daarmee bedoelt hij dat we nu al iets moeten gaan oppakken met elkaar (al dan niet in kleine groepjes) dat ons heel erg aanspreekt. Waarvan we denken dat het zonde zou zijn om het niet op te pakken. En we moeten nadenken over wat er in elk scenario zit dat zo waardevol is dat het te goed is om te verliezen. Het is meestal ook iets wat je in een ander scenario kunt hergebruiken of opnieuw kunt inzetten. Dat wordt een leuke klus! Nu gaan we tot de zomer met elkaar de boer op. Het managementteam gaat de vestigingen langs, de voor onze medewerkers inmiddels bekende 'roadshow' (met zelfgebakken cake door de directeur als lokkertje ;-). We gaan ook in gesprek met de raadsleden en wethouders, om hun input en visie te krijgen op onze ideeën. En de medewerkers die betrokken waren bij de eerste twee sessies hebben de uitdaging opgepakt om alleen of in kleine groepjes ook te gaan praten met mensen uit hun netwerk over die aankijken tegen onze scenario's. Nu gaan we dus eerst verzamelen om straks met een rijke oogst aan input een goed plan te hebben voor de komende vier jaar.

Persoonlijke impact van de bibliotheek op de levens van mensen

De afgelopen tijd is er veel aandacht voor de maatschappelijke meerwaarde van de bibliotheek. We moeten een goed verhaal hebben naar de politiek, waarom geld steken in de bibliotheek. Wat kan de bibliotheek bijdragen aan het oplossen of voorkomen van allerlei maatschappelijke problemen. Kansen liggen er op het gebied van de 3D, de decentralisaties vanuit het rijk Jeugdzorg, WMO zorg en Participatiewet.

Het rapport Cohen biedt een flinke steun in de rug aan bibliotheekdirecteuren die zich moeten oriënteren op de toekomst van bibliotheken. De wet op het bibliotheekwerk, en met name de memorie van toelichting bieden ook handvatten. Er staat iets in over de maatschappelijke functie van de bibliotheek, over haar taken en functie in deze tijd. Lezen, leren en informeren in combinatie met ontmoeting en debat en kunst en cultuur. De rol van de bibliotheek als het gaat om de vrije toegang tot informatie, en daarmee bijdragend aan de kenniseconomie wordt onderschreven. Er liggen ook hier genoeg aanknopingspunten om mee aan de slag te gaan, al staat er niet voldoende in om de VNG er van te overtuigen dat een bibliotheek een noodzakelijke voorziening is in je gemeente.

Dat legt de bal van het overtuigen van die gemeente bij de lokale bibliotheekdirecteur. Je kunt mooie berekeningen maken van Social Return on Investment. Gemeenten worden helemaal blij als je kunt uitrekenen dat voor elke euro die in de bibliotheek wordt gestoken, je er op termijn misschien wel 3 of 4 bespaart. Welke bijdrage levert de bibliotheek aan het bestrijden van laaggeletterdheid, het SIOB heeft daar al een mooie monitor voor gemaakt. Wij hebben voor onze gemeenten een mooi overzicht aan prestaties die we relateren aan onze behoeftepiramide. Daarin maken we inzichtelijk wat we leveren, maar veelal in kwantitatieve zin. Pas dit jaar hebben we ook een kwalitatief element opgenomen, waarin we meten hoe de tevredenheid is onder onze deelnemers aan activiteiten. Dat zegt al iets meer. Maar ja, wat is nou het effect. Wat is nou de waarde van wat wij doen? Het beste werkt naar mijn idee een mix van kwantitatief en kwalitatief. Cijfers met mooie, persoonlijke verhalen erbij.

Als je nou wilt weten hoe de maatschappelijke waarde wordt ervaren onder je gebruikers, dan moest je dat maar gewoon eens vragen dachten we toen hier in Kennemerwaard. In ons laatste klanttevredenheidsonderzoek hebben we die vraag dus aan onze leden gesteld. Wat vinden zij de maatschappelijke meerwaarde van de bibliotheek, wat doet de bibliotheek (voor) hen?

Door het lidmaatschap van de bibliotheek    ZMO                  MO                 ME          ZME *
kan ik mezelf beter vermaken                        9,0%                 17,4%          55,2%     18,3%
kan ik gebruik maken van computer, mail      33,1%                42,6%          21,2%      3,1%
kan ik gebruik maken van sociale media        34,3%                45,3%          17,6%      2,7%
ben ik weer gaan leren / studeren                  33,3%                49,7%          15,1%      1,9%
ben ik wijzer geworden                                 12,7%                17,8%          58,7%     10,9%
ben ik met andere mensen in contact gekomen 31,1%             50,1%        17,0%      1,8%
ben ik me minder alleen gaan voelen                37,3%             52,3%            9,0%       1,4%
kan ik beter zelfstandig voor mezelf zorgen      38,2%              51,3%           8,9%       1,6%
heb ik informatie gekregen over activiteiten
binnen de gemeente                                        28,9%              43,7%           25,5%       2,0%
ben ik meer activiteiten binnen de gemeente
gaan bezoeken                                               32,9%              52,2%          13,4%       1,5%
bezoek ik meer andere organisaties als museum,
theater, etc                                                     32,1%             50,4%            15,5%       2,0%
ben ik sneller op de hoogte van specifieke
informatie van de omgeving                             30,3%            46,1%           21,7%       2,0%
ben ik lid geworden van andere organisaties    36,8%            57,3%            4,9%        1,1%
voel ik me meer betrokken bij de omgeving     31,4%            46,6%             20,3%      1,8%
voel ik me meer opgenomen binnen de
omgeving                                                        33,7%            51,5%             13,2%     1,6%
ervaar ik meer saamhorigheid binnen de
omgeving                                                        33,4%            51,9%             13,1%     1,6%
ben ik actiever binnen de omgeving                  34,5%           54,4%             9,6%      1,5%
heb ik snel de juiste weg binnen de gemeente
weten te vinden                                               33,8%            52,6%            12,0%        1,5%

*ZMO=Zeer mee oneens, MO= Mee oneens, ME= Mee Eens, ZME= Zeer mee eens

Ik word van bovenstaande antwoorden heel erg blij! Dat de bibliotheek hoog scoort als het gaat om vrijetijdsbesteding, het recreatieve lezen, dat wisten we natuurlijk al. Maar dat bijna 70% van onze leners vindt dat ze wijzer worden van de bibliotheek! Dat noem ik nou maatschappelijk rendement!

We gaan de komende tijd bezig met ons nieuwe beleidsplan voor 2015-2018. Interessant zal zijn om te zien of de keuzes die wij maken ook invloed gaan hebben op de antwoorden die mensen gaan geven op bovenstaande vragen. Als wij meer aandacht gaan geven aan informatie delen, ook van mens tot mens, als we meer activiteiten gaan doen op het gebied van taalvaardigheden en informatievaardigheden dan moet dat een verschuiving in de scores tot stand gaan brengen. Ik vind veel van de  bovenstaande scores al heel erg mooi, maar we gaan voor hoger!

Stap voor stap werken aan de toekomst

Vorige week dinsdag hielden we een studiedag met onze Raad van Toezicht en managementteam. We houden er van een externe spreker uit te nodigen om ons te inspireren. Dit keer hadden we Mari Nelissen en Marina Polderman van bibliotheek Noord Oost Brabant (NOBB)uitgenodigd. Twee van de schrijvers van het boeiende en vragen opwerpende essay : "Over bibliotheken en betrokkenheid". Samen met Mari en Marina hebben we met elkaar gesproken over wat de taak van de bibliotheek is, en welke mogelijkheden er liggen in de toekomst. Het was een open gedachtewisseling, elkaar vertellen over successen, experimenten, mislukkingen, weerstanden, ontwikkelingen.

NOBB is ongeveer gelijkertijd begonnen als Kennemerwaard met het nadenken over de toekomst. De startpunten waren iets anders. Bij NOBB hebben ze zich gerealiseerd dat alles altijd verandert, en dat het misschien wel slimmer is om stil te staan bij wat niet verandert. Tijd voor reflectie inbouwen, niet hijgerig achter trends aanlopen, goed proberen te duiden hoe veranderingen passen in het 'constante'. Nadenken over wat de eeuwigheidswaarde is van de bibliotheek. Dat vind ik een mooi uitgangspunt.

Vervolgens hebben ze in NOBB een verandertraject ingezet. Zoals Mari het zo mooi verwoordde: we hebben een Hollywood gevel neergezet.

De uitleningen als bibliotheekprestatie, en daarachter stevig aan het werk om een nieuw kompas voor de toekomst te vinden. Hij vindt, net als ik, dat de tegenstelling tussen 'retail'- en 'inhoud' bibliotheken een farce is. In de meeste gevallen wordt retail ingezet als middel om de doelstelling van de bibliotheek te verwezenlijken. Met dien verstande dat de bibliotheek niet werkt voor klanten, maar voor burgers. Dat betekent overigens niet dat je er geen marketing op los kunt laten, niet klantvriendelijk of klantgedreven zou moeten zijn. Pas toe wat je helpt om je doelstelling te realiseren.

In de gesprekken die ze met de medewerkers bij NOBB hebben gevoerd over de toekomst hebben ze een aantal zaken benoemd waar ze mee aan de slag wilden:
de bibliotheek kan beter informatie ontsluiten dan Google.
ICT en logistiek maken een te groot aandeel uit van de begroting, dat moet verschuiven naar innovatie.
Lokale verankering binnen de gemeente moet gewaarborgd zijn.
Verbreding en verbinding maken, connecties met de samenleving, zorgen dat je lokaal draagvlak hebt.

Dit alles heeft geleid tot veel experimenten bij de NOBB. Leidraad is daarbij een jaarlijks door de bibliothecarissen gekozen thema dat aanhaakt bij ontwikkelingen in de maatschappij. De medewerkers, bibliothecarissen worden geacht veel te lezen, bij te zijn op de boekenrubrieken in krant, op radio en tv. Hun vakkennis is het kapitaal waarmee NOBB aan de slag gaat. Er is vrijheid voor medewerkers op bepaalde plekken in de organisatie waar ze kunnen experimenteren. Tegelijkertijd is er natuurlijk ook nog het logistieke proces, de uitlening die moet draaien. Dat spanningsveld moet de bibliotheek mee om zien te gaan. Beide processen zijn essentieel en medewerkers die aan één van die taken een goede bijdrage leveren verdienen waardering.

Binnen de NOBB wordt de nieuwsgierigheid van medewerkers aangemoedigd. Daarbij wordt er ook van uit gegaan dat je als bibliothecaris geen 9 tot 5 mentaliteit hebt. Bibliothecaris ben je 24 uur per dag, 7 dagen in de week. Je hebt je ogen en oren open voor de ontwikkelingen in de maatschappij, en voor wat er speelt in jouw lokale gemeenschap. En daar maak je een vertaalslag op voor de bibliotheek. Aansluitend bij de doelstelling dat je aan leesbevordering wilt doen, informatievaardigheden wilt aanleren, burgers mondig wilt maken, en ze voldoende voorbereiden en toerusten om mee te kunnen doen in de maatschappij.

Tijdens de studiedag konden we mooie parallellen trekken tussen NOBB en Kennemerwaard. Wij hanteren iets andere uitgangspunten, onze inmiddels bij vaste volgers van mijn blogs bekende behoeftepiramide. Daarbij gaan we heel erg uit van wat de toegevoegde waarde is van de bibliotheek, en vooral met welk doel burgers naar de bibliotheek komen. Een experiment als Kennismakers van NOBB past heel goed in ons idee over bijdragen. Je kennis delen via de bibliotheek. En dat zijn we nu stapsgewijs aan het uitzoeken hoe we dat zo goed mogelijk kunnen faciliteren en aanjagen.

Het kunnen en mogen experimenteren is iets dat ook heel erg bij Kennemerwaard past. Guerrilla-innovatie, belonen als mensen bereid zijn dat stapje extra te doen om iets nieuws te bedenken dat past in de doelstelling van de bibliotheek. Ons Groen Informatie Platform is daar een prachtig voorbeeld van. Ruimte maken voor innovatie, die slag hebben we gemaakt, en moeten we vooral ook vasthouden en uitbouwen. Medewerkers uitdagen hun vakinhoud te verbreden, te verdiepen en ze daar ook op laten uitblinken. Daar zijn we al wel mee bezig, maar dat kan nog beter en gestructureerder. Met kennis opbouwen van onze collectie, en daar vanuit lokale 'kennismakers' verdieping op kunnen bieden.

Het was een zeer geanimeerde studiedag, waarbij het uitwisselen van ervaringen tussen onze Raad van Toezicht, managementteam en de ervaringen van Mari en Marina mij weer heel veel input hebben gegeven voor het beleidsplan waar we volgend jaar mee aan de slag willen. Zoeken naar vragen waar je (tijdelijke) antwoorden op probeert te formuleren. Kennis delen en zo weer nieuwe ideeën op doen. Dat is toch het mooiste wat er is?

Wie heeft het juiste recept?

Afgelopen dagen heeft zich, wederom, een felle discussie afgespeeld over het retaildenken in het openbare bibliotheekwerk in Nederland. Aanleiding was een interview in Bibliotheekblad met Hanneke Kunst, aanhanger en aanjager van retaildenken van het eerste uur. En daarop kwamen de reacties van vermaarde tegenstanders van dit denken en ook voorstanders van dit concept. Ook op twitter barstte de discussie weer los.

Ik moet zeggen dat ik er inmiddels heel erg moe van word. Want wie heeft nou het juiste recept om de bibliotheek van de toekomst neer te zetten? Je kunt heel veel van retail vinden, je kunt het prachtig vinden, want meer leden en meer uitleningen. Je kunt het afschuwelijk vinden want het gaat in de toekomst niet meer over uitleningen en leden, het gaat om zingeving en het gaat om maatschappelijke waarde. In ieder geval denk ik dat je het niet als een doel moet zien, maar als een middel. En zo gebruiken wij het dus ook. Een middel om vernieuwing in te zetten. Eén die voor veel medewerkers nog behapbaar is, en dat zelfs nog niet altijd. Wij zetten het in om onze huidige lezers beter te kunnen bedienen, en om het beeld dat zij van de bibliotheek hebben positief te beïnvloeden. Daar zijn vast ook andere manieren voor... wij gebruiken retail.

Er zijn collega's in het land die geloven dat het e-book onze redding is, mits we de rechten eindelijk voor elkaar krijgen. Er zijn collega's die daar absoluut niet in  geloven. Ook hiervoor geldt dat het geen doel op zich is, het is een middel. En het is goed om te kijken hoe je dit in je dienstverlening kunt opnemen. Want ons publiek heeft op dat gebied wel een verwachtingspatroon, ze willen het graag via de bibliotheek kunnen lenen. Zo niet, hebben ze nog wel een vriend, vriendin, kennis die voor hen 5.000 titels op een stickje zet. Dat lid zie je nooit meer terug en die schrijft zich uit. In Kennemerwaard bieden we dat wat er is op landelijk niveau, uitgezonderd het e-portal van de NBD,  via onze website aan. Dus zijn wij blij met Lees meer, al kan het allemaal nog veel beter.

Er zijn collega's die vinden dat het om zingeving moet gaan, om de informatiefunctie, om content curation. Er zijn er  die dat een heilloze weg vinden. Wij zijn die positie in hun ogen al jaren kwijt en gaan die achterstand nooit meer inlopen. In Kennemerwaard zetten we wel met hernieuwde krachten in op de informatiefunctie. Door mee te doen met Biebsearch, door met combinatiefunctionarissen op scholen het onderwijs te ondersteunen in leesbevordering en informatievaardigheden. Dat vraagt andere medewerkers met andere competenties. Daar moeten we ruimte voor vinden, soms in eigen begroting, soms door co-financiering. Met een krimpend budget en bulten ambities is dat niet eenvoudig.

Je zou kunnen zeggen dat bibliotheek Kennemerwaard een opportunist is. of dat we geen visie hebben op het bibliotheekwerk. Ik denk dat we al werkend aan verbetering op zoek zijn, naar hoe we de waarde van de bibliotheek voor de toekomst nieuwe invulling kunnen geven. Wij hangen alles wat we doen op aan de behoeftepiramide die ons richting geeft. Want we doen veel, proberen het goede te behouden en tegelijkertijd te vernieuwen en te innoveren. Ik weet zeker dat heel veel collega's in het land op dezelfde manier bezig zijn, ieder vanuit zijn of haar idee van wat goed is nu en in de toekomst. Laten we vooral open staan voor elkaars ideeën  en van elkaar leren. Want al wil je niets met retail, dat wil niet zeggen dat de gedachte die er in ieder geval voor mij achter zit, kijken en luisteren naar je klant, een heel belangrijke is. En dat moet zich niet beperken tot je fysieke vestiging, ook in het educatieve en digitale terrein gaat dit op. Het gaat er om dat besef bij je medewerkers tussen de oren te krijgen, voor zover ze dat niet hadden. En dat het bibliotheekwerk van de toekomst er één is waarin je je plek in de maatschappij moet bevechten op maatschappelijke waarde. Door je burgers verdieping te bieden, door ze ter verleiden iets te ontdekken wat ze daarvoor nog niet wisten, om ze het beste uit zichzelf te laten halen, ze de mogelijkheid te geven zich te ontwikkelen.

Ik vind de Overijsselse bibliotheken een mooi voorbeeld. Zij voeren de retail door, en zetten daarnaast ook met hun Innovatielab goed in op vernieuwing, digitale ontwikkelingen en zingeving. Het één kan prima naast het ander bestaan, en waarschijnlijk bevruchten ze elkaar ook nog. En natuurlijk lukt het bij de ene bibliotheek beter dan bij de ander. De een richt zich meer op digitalisering, de ander is heel blij met het uitmelken van de uitleenfunctie.

Ik ken collega's die roepen dat we één koers moeten varen. Ik ken collega's die zeggen dat we lokaal gefinancierd worden en dat het dus een mission impossible is om één nationale bibliotheekorganisatie met franchisehouders na te streven. Beide hebben vast gelijk. Vooralsnog is het zo dat we met onder andere het bekvechten over wel of niet retail geen stap verder komen.

Ik leer heel graag van mijn collega's, van mensen binnen en buiten de branche. Ik ben geïnteresseerd in hun ideeën  En ik doe er mijn voordeel mee. En als ik iets hoor of zie dat ik toepasbaar en kansrijk acht voor Kennemerwaard ga ik er mee aan de slag. Van die zaken die ik minder kansrijk acht, of wat kritische kanttekeningen bij heb, probeer ik (geheel tegen mijn karakter in ;-) mij toch te onthouden van veroordeling. Dat helpt namelijk niets. Het mooie is dat zolang we allemaal nog lokaal gefinancierd worden we tot op zekere hoogte de ruimte hebben tot lokaal ondernemerschap. En daaronder versta ik ook goed kijken wat je buren, je collega's doen, en daar van te leren. Want daar was de bibliotheek toch van? Een ieder de kans te geven via vrije toegang tot informatie, cultuur en educatie om het beste uit zich zelf te halen? En laat dat nou voor iedereen iets anders kunnen zijn.

De bibliotheek als vraagbaak

Op de site van Webbiebnl staat een artikel over de vraag of er ooit weer een digitale vraagbaak van bibliotheken komt voor het algemeen publiek. Huub van Dommelen van Webbiebbl stelt deze vraag naar aanleiding van de actie van Esther Valent. Huub heeft er niet veel fiducie in dat als het van de directeuren moet komen dat het dan ooit van de grond gaat komen. Hij ziet het liever onder gebracht bij het SIOB.
En hij vraagt zich af waarom dit in hemelsnaam dan niet van de grond zou kunnen komen.
De vraag stellen is eenvoudiger dan het antwoord geven, maar ik ga een poging doen.

Ten aanzien van @ladin was er ooit een inzet per provincie (ik vertel nu uit de oude doos, en met een waarschijnlijk gekleurd beeld). Je moest zoveel uur leveren als provincie, en de vragen werden dan verdeeld over de verschillende deelnemende bibliotheken. In de provincie waarin ik toen werkte was er altijd gesteggel over het beantwoorden van de vragen. Want ja, er waren genoeg bibliothecarissen die het wilden doen, die ook bijscholing kregen in hoe het moest en aan welke voorwaarden het antwoord moest voldoen. Maar collega's van verschillende bibliotheken vonden elkaars antwoorden niet goed genoeg, vonden dat sommige bibliotheken onvoldoende antwoorden gaven, dat de 'groten' altijd de moeilijkste vragen moesten beantwoorden. In dit geval was die grootste bibliotheek een WSF, dus ik had daarbij toch het gevoel dat 'adel verplicht', maar goed, men dacht er daar anders over. Al met al weet ik dat er in 'mijn' bibliotheek echt waarde aan werd gehecht, dat er vastgestelde uren waren waarop onze bibliothecarissen er mee bezig waren, en zag ik het ook echt als een toegevoegde waarde. Voor het publiek, en voor onze bibliothecarissen omdat ze daarmee hun zoekvaardigheden goed op peil hielden.

Uiteindelijk is @ladin volgens mij gestopt omdat er minder vragen kwamen en omdat er in sommige provincies geen gezamenlijke bemensing meer mogelijk bleek. Je zou kunnen stellen dat lokale bibliotheekdirecteuren niet bereid waren of in staat waren, om over hun lokale schutting heen te kijken naar welke (potentiele) marktpositie er onder 'vragend' publiek werd opgegeven. Tot zover de geschiedenis.

Dan nu: waarom moet iemand als Esther Valent dit op persoonlijke titel aanzwengelen. Ik zou zeggen: juist dit moet op persoonlijke titel. Belangrijke innovaties komen niet of zelden van directies. (Hoewel echt grote veranderingen vaak wel stevige acties vragen van directies, om een nieuwe koers uit te zetten.) Juist bibliothecarissen moeten op dit soort vlakken aan guerilla-innovatie doen. En dan moet je ook bereid zijn om er zelf energie in te stoppen, zoals Esther doet. Als je het eenmaal aan de praat hebt, dan kun je ook met resultaten naar je directie toe. Dan krijg je er wel uren voor. Als je het als idee bij de directie neerlegt, dan moet het in uren gevat, in een projectplan, in resultaten. NEE! Niet doen bij zulke initiatieven. (En nu zeg ik niet dat ik tegen projectplannen ben, maar gooi niet alles gelijk op directieniveau).

Che Guevara

Als ik kijk naar de initiatieven die de afgelopen jaren met enig succes zijn ingevoerd in bibliotheekland, zijn het altijd initiatieven die met een klein groepje beginnen. Een kleine groep bibliothecarissen of een groep directeuren, of een enkele alleenstaande bibliotheek. Denk bijvoorbeeld aan Biebsearch, Bibliotheek op School, het formulemanagement, 23dingen, 7 dingen, Makkelijk Lezen Plein. En zo kan ik nog wel even door gaan. Al deze ontwikkelingen (los van wat je er inhoudelijk van vindt) zijn klein begonnen, met een klein aantal enthousiaste mensen die met een idee aan de slag gingen. Soms gesteund door hun directies, soms ook niet. Dus trek zo'n initiatief met een paar enthousiaste bibliothecarissen vlot, en ga er dan de boer mee op. Ik ben er van overtuigd dat het dan ook bij bibliotheekdirecteuren zal aan slaan. Vast niet bij allemaal, want er zijn ca. 160 bibliotheekdirecteuren die ongeveer 160 verschillende meningen hebben ;-) De meesten gaan pas voor iets gezamenlijks lopen als er een lokaal belang aan zit. En dat laatste is heel erg lastig voor sommigen om te vatten als het om een digitale vraagbaak gaat waarbij je ook antwoorden gaat oplossen voor mensen die misschien wel geen lid zijn van de bibliotheek en niet in jouw werkgebied wonen! Dan moet er naar de mening van velen landelijk geld in, en geen lokaal geld. Jammer, want als we samen investeren komen we verder: als branche, als bibliotheken, als bibliothecarissen.

Vooralsnog zijn we in Kennemerwaard in gesprek hoe we het initiatief van Esther kunnen ondersteunen.  Ik hoop dat dit ook geldt voor de bibliotheken waar de andere ondersteuners van het idee werken. En zal ik mijn best doen om het bij de juiste personen op landelijk niveau onder de aandacht te brengen. Als Esther en haar collega's dan intussen zorgen met veel spirit dat dit initiatief ook breed draagvlak krijgt onder bibliothecarissen hebben we revolutie van onder af. GUERRILLA!

Voorzieningen in kleine kernen

Nu gemeente Graft-De Rijp heeft besloten om in 2014 toe te treden tot Alkmaar krijgt bibliotheek Kennemerwaard straks met een interessant fenomeen te maken. De gemeente Graft-De Rijp heeft haar bibliotheek tot nu toe ondergebracht bij bibliotheek Waterland. Hoe deze ontvlechting in zijn werk zal gaan zullen de directeur van Waterland en ik samen gaan bespreken, en ik ben er van overtuigd dat we daar in goed overleg uit gaan komen. Daar wil ik het nu dan ook niet over hebben. Met de komst van Graft-De Rijp en wellicht straks ook nog Schermer opent zich een interessant vraagstuk voor bibliotheek Kennemerwaard.

Ik wil het hebben over de trend van centralisatie op grote kernen, steden en het voorzieningenniveau in kleine kernen. In Kennemerwaard hebben we in 2011 in onze meerjarenbeleidsvisie een stevige ambitie uitgesproken. We willen dat elk van de door ons bediende gemeenten in ieder geval de eerste en tweedelijns vraag af kan handelen met zijn bibliotheekvoorziening. Dat levert met de twee kleinste gemeenten, Bergen en Castricum al de nodige discussies op. En ook met de twee groten, Alkmaar en Heerhugowaard, al is daar de discussie vaak omgekeerd. In de kleinere gemeenten wordt er sterk gehecht aan voorzieningen in de kernen. Heel erg begrijpelijk. Ikzelf ben er ook een voorstander van om in kernen een bibliotheekvoorziening neer te zetten die aansluit met zijn dienstverleningsniveau bij de grootste doelgroepen ter plekke.  Daarnaast zou iedere gemeente één vestiging moeten hebben die een ruimer aanbod heeft en ruimere openingstijden. Die vestiging zou op de meest logische plek moeten zitten, waar de meeste mensen van die gemeente hun boodschappen doen, winkelen, de meeste inwoners zitten, die beschouwd kan worden als de kern van die gemeente.

Bij onze huidige vier gemeenten is redelijk duidelijk aan te wijzen wat de grootste kern is. Voor  Alkmaar en Heerhugowaard de centrumvestiging, voor Castricum Castricum en voor Bergen Bergen. De dorpen van de gemeente Castricum en Bergen hebben behoorlijk wat minder centrumfunctie, minder inwoners dan de hoofdkern. Al ligt dat qua sentimenten binnen die gemeenten heel erg lastig, want beide gemeenten kennen een fusiegeschiedenis van een aantal dorpen met elkaar. In discussies met lokale politici is het soms lastig uit te leggen dat het echt niet slim is om in drie kernen drie kleine bibliotheken overeind te willen houden, bij krimpende middelen. In het kader van slim met je centen om gaan is Kennemerwaard er een voorstander van om de inzet van middelen te concentreren op één centrale plek per gemeente. Daar creëren we een aantrekkelijke voorziening, met een ruim aanbod aan collectie, lezingen, programmering etc en ruime openingstijden. In de kernen willen we dan voldoende overhouden om de kwetsbare groepen te kunnen blijven bedienen. Dus de niet mobielen en ouderen én de jeugd tot 12 jaar.

Tot zover onze huidige gemeenten. Dat is nog redelijk gesneden koek, want de gemeenten Castricum en Bergen hebben elk respectievelijk 34.000 en 31.000 inwoners. De grootste kernen komen in Castricum en Bergen boven de 10.000 inwoners uit en hebben daarmee voldoende draagkracht voor één stevige vestiging, met daarnaast als de middelen het toe blijven staan één of meerdere doelgroepenbibliotheken. Hoe zal het straks gaan met Graft-De Rijp en wellicht Schermer. Graft kent meerdere kernen, waarvan De Rijp ver uit de meeste inwoners kent.  De Rijp heeft ongeveer 4.000 inwoners, in gemeente Schermer is Stompetoren de grootste kern met 1.800 inwoners. Gemeente Graft-De Rijp heeft een bibliotheek in De Rijp en twee servicepunten in West-Graftdijk en Marken-Binnen. De gemeente Schermer kent geen bibliotheekvoorziening. Waarschijnlijk bezoeken inwoners van deze gemeente de bibliotheekvestiging van Koggenland in Ursem of een vestiging van Kennemerwaard.

Het zal een interessante discussie intern en met de gemeente Alkmaar worden welk voorzieningenniveau de bibliotheek zal gaan leveren in Graft- De Rijp. Het is fijn voor de discussie dat Graft-De Rijp straks onderdeel zal zijn van Alkmaar. Een dispuut over een sterke voorziening kunnen we overslaan, die is er al in Alkmaar Centrum. En omdat Graft-De Rijp straks onderdeel is van Alkmaar is er ook geen discussie van een kleine gemeente die leunt op de grote broer zonder mee te betalen voor het voorzieningenniveau. De afstand van Graft-De Rijp naar Alkmaar is behoorlijk, het is dus echt noodzakelijk dat er minstens één goede voorziening gehandhaafd blijft. En voor de andere kernen, waar naar ik aan neem ook nog basisscholen zijn, zal het interessant zijn om te kijken hoe we de dienstverlening aan die scholen vorm kunnen gaan geven.

Het is een lastige discussie: de voorzieningen in kleine kernen. Mensen wonen er graag, want de rust, ruimte en het kleinschalige karakter voor het leven van alle dag is er aantrekkelijk. Tegelijkertijd is een flink percentage van die inwoners in het bezit van een auto. Zij trekken voor hun wekelijkse boodschappen, cultuurbeleving, sport (in sommige gevallen), winkelen het dorp uit, naar de eerstvolgende grote kern of stad. Dat doen ze omdat het aanbod daar groter en gevarieerder is.  Daarmee maken ze het lastiger om de voorzieningen, die toch al afgestemd waren op een kleiner inwoneraantal in stand te houden. Voor die mensen die niet mobiel zijn, voor ouderen en kinderen is het belangrijk om een bepaald voorzieningenniveau te handhaven. Wat de precies moet zijn, dat is onder andere aan de politiek om te beslissen. Dat dit ook wat mag en moet kosten is ook aan de politiek om te beslissen. Maar zonder voorzieningen, en daar hoort een bibliotheek wat mij betreft natuurlijk bij (!) loopt een dorp op termijn leeg.