maandag 20 april 2015

Van de daken schreeuwen?!

Vorige week stond er een column van Annemarie van Gaal in het Financieel Dagblad. Collega Jacques Malschaert reageerde op beschaafde maar goed van zich afbijtende wijze op de site van Bibliotheekblad. Jacques zegt dat wij ons als branche onvoldoende profileren, en dat er her en der misschien toch te weinig wordt vernieuwd. En hij vindt dat Annemarie van Gaal eerst maar eens bij een bibliotheek naar binnen moet stappen en om uitleg en rondleiding moet vragen alvorens zich een mening aan te meten.


Ik moet zeggen dat ik het af en toe moe ben. We praten elkaar ook aan dat we niet innovatief genoeg zijn. Me dunkt, er zijn voorbeelden genoeg, genoemd in de reactie van Jacques en Ap de Vries in innovatieve bibliotheken, resultaat gericht op het aanpakken van maatschappelijke vraagstukken als taalachterstanden, laaggeletterdheid en digibetisme. En niet alleen in de 'grote' bibliotheken die altijd genoemd worden. Ook in 'kleinere' bibliotheken gebeurt heel erg veel naast het uitlenen van boeken. Dat uitlenen dat een middel is en geen doel op zich.....


Donderdagavond gaf ik een presentatie voor raadsleden in de gemeente Bergen van ons nieuwe meerjarenbeleidsplan. Opgesteld met input van politiek, burgers, medewerkers en met de bibliotheekwet en maatschappelijke ontwikkelingen in het achterhoofd. Vorig jaar zijn wij voorafgaand aan de gemeenteraadsverkiezingen bij alle fracties lang gegaan om te vragen hoe zij aankeken tegen de toekomst van de bibliotheek. De meeste politici komen niet of nauwelijks in de bibliotheek, en gezien hun drukke agenda wil ik ze dat ook nog niet gelijk kwalijk nemen. Het was soms niet vrolijk stemmend wat we te horen kregen. Van "U bent een overbodig instituut", "Alles wordt digitaal", "Kunt u het niet met vrijwilligers" tot "Lezen is heel belangrijk en dat mag u nooit vergeten" en "Ik zie nooit iets innovatiefs bij de bibliotheek"! (Dat laatste was natuurlijk voor ons echt om te gillen, want wij doen in Kennemerwaard af en toe best wel eens wat nieuwe dingen.....).


Nu waren de reacties heel anders en toch ook weer niet. Veel waardering voor ons "nieuwe" beleid, wat een vooruitgang laat de bibliotheek zien, zoveel maatschappelijke betrokkenheid. Maar ook, "volgens mij bent u de boeken vergeten", "U bent heel erg zoekend naar een nieuwe rol", "Horen al die nieuwe dingen wel in de bibliotheek thuis?" "Die bibliotheekwet kadert u ook wel erg in qua mogelijkheden", "goed dat u zich bezig houdt met taal- en leesbevordering, heel belangrijk die bestrijding laaggeletterdheid". Ik wil maar zeggen, een politicus heeft altijd wel iets te zeggen en op te merken. Het is net een bibliotheekdirecteur ;-)


Ik vind dat we van de daken moeten schreeuwen wat we allemaal doen, daar moeten wij onze bescheidenheid achterwege laten. We kunnen niet vaak en hard genoeg schreeuwen en laten zien hoe veel we doen, hoeveel mensen we bereiken. En er mee leren leven dat er ook mensen zijn die zich een oordeel aanmeten over ons terwijl ze zich niet in ons verdiept hebben. Dan is het aan ons om hun beeld bij te stellen.

Ik heb wel me wel eens afgevraagd of de nieuwe rol van de bibliotheek niet het bevorderen van nieuwsgierigheid zou moeten zijn. Het leren stellen van de juiste vraag. Die moeten we aan ons zelf durven te stellen (doen we de juiste dingen goed), en aan critici die ons bestaansrecht ter discussie stellen. Ik herhaal nog maar eens wat de doelstelling van de bibliotheek is genoemd in de bibliotheekwet: Bijdragen aan de persoonlijke ontwikkeling van het algemeen publiek en verbetering van maatschappelijke kansen.  Dus laten we ophouden met elkaar aan te praten dat we niet innovatief zijn, dat we nog zoekend zijn.... We weten allemaal stuk voor stuk heel goed waar we voor bezig zijn, daar zijn we met z'n allen stiekem toch wel een beetje trots op? Dus laten we onze stiekeme trots maar eens goed wereldkundig maken. En laten we ons naast nieuwe trots, ook maar een beetje een olifantshuid aanmeten.

dinsdag 7 april 2015

Taart!

Vandaag mag ik taart uitdelen. Trakteren is altijd leuk, het is nog leuker als je een ander mag verrassen met taart omdat ze iets bijzonders hebben gepresteerd.

"Al geruime tijd zijn leesconsulenten van Bibliotheek Kennemerwaard werkzaam op basisschool de Paperclip in Heerhugowaard. Samen met de school hebben zij al veel lees- en taal stimulerende activiteiten georganiseerd voor en met kinderen. De Bibliotheek op school is een intensieve meerjarige samenwerking tussen basisscholen en de bibliotheek. Doordat de bibliotheek en de scholen hun krachten bundelen en elkaars expertise en bewezen programma’s benutten, werken ze samen aan aantoonbare verbetering van onderwijsresultaten op het gebied van lees- en taalvaardigheid en informatie- en mediavaardigheden. Door deze vaardigheden op jonge leeftijd te versterken, gaan bibliotheek en scholen de strijd aan tegen laaggeletterdheid en dragen zo bij aan de mediawijsheid van burgers.

De resultaten worden gemonitord en gerapporteerd. Bij de rapportage per school zit ook een profieloverzicht waarbij op drie punten gescoord wordt: enthousiaste lezer, betrokken ouder en leesbevorderende leerkracht.  Het team van De Paperclip heeft op het punt 'leesbevorderende leerkracht' een flinke stijging laten zien en scoort 91,7%. Het landelijk gemiddelde is 39,9% en het gemiddelde van het werkgebied van Bibliotheek Kennemerwaard is 45,1%." 
Barbara Koster, directeur Paperclip


Tot zo ver het persbericht. Deze prestatie van het team van De Paperclip is een groot compliment en felicitatie waard. Het compliment wil ik ook uitbreiden naar de ambtenaren, raadsleden en wethouders van Heerhugowaard, die bij het toekennen van gelden voor combinatiefunctionarissen ook hebben ingezet op taalconsulenten. Naast geld voor sport- en cultuurondersteuning voor het onderwijs, hebben zij ook geld beschikbaar gesteld voor het inzetten van leesconsulenten voor taal- en leesbevordering op een aantal basisscholen. Hun gelijk wordt dagelijks bewezen op de scholen waar onze leesconsulenten bezig zijn. 

Barbara Koster wist mij te melden dat ze bij de laatste DMT (Drie minuten toets) nergens meer negatief scoren, alles in het groen. Een mooi resultaat voor het leerkrachtenteam van deze school. En zei Barbara: "We weten zeker dat ook de inzet van Silvia Honigh, de leesconsulent van de bibliotheek daar zeker aan bij heeft gedragen."

Daarom vandaag taart voor het team van De Paperclip, en eigenlijk bedoeld als tractatie voor alle scholen die een consulent van bibliotheek Kennemerwaard hebben. We scoren toch maar mooi fors boven het landelijk gemiddelde! Een bewijs dat inzetten op kwaliteit van onze medewerkers en kwantiteit qua inzet uren ( liefst 4 uur wekelijks per school van 200 leerlingen) echt een verschil maakt in het bestrijden van taalachterstanden. 

dinsdag 31 maart 2015

Subsidie of publieke bekostiging

Op 26 maart hield de gemeente Castricum voor raadsleden een informatiebijeenkomst over haar subsidiebeleid. Het betrof de subsidies voor sport, cultuur, zorg en welzijn en overige. Er was een presentatie waarbij duidelijk werd gemaakt door de term 'subsidie' breder zou moeten worden gezien.

Vaak financiert een gemeente verenigingen, instellingen, organisaties om bepaalde maatschappelijke doelen te realiseren door middel van subsidies. Dat is heel zichtbaar ook in de gemeentelijke begroting, en levert is mijn ervaring soms scheve beelden op. Want met alleen de subsidie in kaart brengen, heb je vaak als raadslid geen volledig beeld van hoeveel publieke middelen er nu daadwerkelijk in maatschappelijke doelen wordt gestoken. De totale som van investering of financiering is de optelsom van de kosten voor de activiteiten, onderhoud gebouwen, onderhoud velden en andere gemeentelijke bijdragen. Dan blijkt dat het beeld wat er ontstaat als je puur naar de subsidiestromen kijkt, genuanceerder ligt als je het totaal pakket bekijkt.

Mooier zou nog zijn als ook de geldstroom die de gemeente ontvangt aan verhuurgelden e.d. nog in beeld zou brengen. Dat om de 'harde' kant van het subsidieverhaal in een helder daglicht te zetten. Ik herinner mij de discussie bij één van onze gemeenten toen wij besloten een vestiging te sluiten om een bezuiniging te kunnen uitvoeren, om die vestiging elders weer voort te zetten. Het oude pand huurden wij van de gemeente, wat vestzak-broekzak € 100.000,-- verschuiving van geld opleverde. Toen wij voorstelden dit pand te verlaten werd er door sommige politici en ambtenaren enigszins verschrikt gereageerd dat nu de gemeente met een financieel gat werd geconfronteerd. De suggestie werd zelfs gedaan dat de wethouder de bibliotheek moest dwingen om te blijven zitten, en toch een taakstelling te realiseren van € 150.000,--. Gelukkig zijn we er in goed overleg uitgekomen, maar het voorbeeld toont aan dat de subsidiediscussie soms heel 'vervuild' wordt gevoerd.

In Castricum werd er vervolgens gezegd dat de subsidieregeling herzien zou worden, maar ook de beleid-scheppende kadernota. Daar werd op een aantal vlakken vragen over gesteld aan de ambtenaar en de wethouders. Hoe gaan we nu beoordelen aan welke instellingen we hoeveel geld beschikbaar willen stellen was de meest voorkomende vraag, in diverse bewoordingen benoemd. Want raadsleden kennen allemaal wel een vereniging of instelling die vindt dat er geld bij moet, of in ieder geval niet af. En dat kan en mag wat mij betreft, als het dan ook maar een keuze gebaseerd op de kaders die de raad met elkaar heeft afgesproken. Als raad wil je toch dat je publieke geld ook bijdraagt aan de groei van je gemeente, aan het welzijn van je burgers.

Ik wil de raadsleden van Castricum wel een advies aan de hand doen ;-) Zorg dat je kadernota een beleidsmatige vertaling is van wat voor gemeente je wilt zijn. Baseer je daar allereerst op je demografische gegevens nu, en wat bij ongewijzigd beleid het beeld over 10 en 20 jaar zal zijn. Kijk dan op basis van je lange termijnvisie wat je over 10 en 20 jaar wilt zijn. Hoe ziet je bevolking er uit, en wat ga je je burgers vervolgens bieden? En denk dan vooral in voorzieningen, in faciliteiten. Zonder dat je er gelijk al instellingen en/of gebouwen bij denkt. Dus als je zegt dat je weliswaar minder kinderen en dus minder scholen krijgt in je gemeente, bedenk dan wat je die kinderen in ieder mee wilt geven? Sport, cultuur, een goede start voor het leven door ze leesplezier en informatievaardigheden bij te brengen? De 21st century skills? En wat ga je doen voor de werkende mens? Of voor mensen met een beperking? Wat ga je doen voor ouderen, als ze langer zelfstandig moeten blijven, hoe ga je dan (preventief) zorgen dat deze ouderen goed geïnformeerd blijven, hun sociale vangnet en netwerk op peil houden. Denk na over actieve en passieve "gebruikers". En denk na over de bekostiging. Waar wil je welke kwaliteit en wat mag het kosten?

Allemaal zaken waarvan ik als gesubsidieerde instelling heel blij zou worden als dit in de kadernota zou komen te staan. Dat geeft namelijk richting. Op basis daarvan kan de bibliotheek samen met de gemeente vaststellen waaraan zij haar middelen gaat besteden. Wat ze zelf doet, en wat ze in samenwerking met anderen (instellingen of burgers) gaat doen. Het gaat bij onze bibliotheek niet over de stenen gebouwen of over de boeken. Het gaat ons er om hoe we met publiek geld de beste dienstverlening kunnen realiseren voor onze gemeenten. Gebaseerd op de keuzes die de gemeenten maken, en onze eigen visie over wat een bibliotheek is. Ik ben er van overtuigd dat met een goede kadernota en consequent toepassen van het beleid een gemeente haar burgers beter kan uitleggen wat ze doet en waarom.

woensdag 18 maart 2015

Komt van Alkmaar de victorie?

Gisteravond werd door Sjoerd Kuyper de Van Foreest lezing uitgesproken. Een inmiddels 15 jarige traditie waarin gerenommeerde wetenschappers en sprekers gevraagd wordt een rede uit te spreken over een maatschappelijk onderwerp. In het verleden spraken o.a. Paul Scheffer en Bert Keizer als eens in de Grote of Laurentiuskerk op uitnodiging van onder andere de gemeente Alkmaar, InHolland en het Medisch Centrum Alkmaar. De titel van de lezing van Kuyper was "De slanke ziel". Van deze titel had hij meldde hij tijdens zijn betoog inmiddels al weer wat spijt, het moest niet een slanke ziel, maar juist een zware ziel worden.

Zijn betoog ging over de focus in onze maatschappij op het lichaam en de lichamelijke gezondheid. Veel aandacht is er voor sport, voorkoming en bestrijding van obesitas. Daar gaat veel geld en tijd naar toe, en daar zitten grote zorgen bij de overheid.

Vervolgens vertelde Kuyper over zijn jeugd, over hoe mooie verhalen hem hadden gevormd. Hoe hij nu ziet dat kinderen niet of nauwelijks meer lezen. Tv kijken, gamen en achter de I-Pad. De ziel van een kind is gekrompen van 21 naar 17 gram. De kinderziel wordt steeds kleiner gemaakt omdat er op scholen niet genoeg aandacht is voor lezen, en voor ook 'moeilijk' lezen. Kinderen krijgen teveel pulp aangereikt. Waar bij de keuze voor kleding, een school, een sportclub, speelgoed het beste vaak niet goed genoeg is, wordt als er al boek wordt gekocht een boek van de hoogste stapel (lees bestseller) gekocht. De fantasie van kinderen wordt niet meer geprikkeld, en dat is doodzonde.

Kuyper meldde dat het neerzetten van kinderboeken op scholen allemaal wel leuk lijkt (de Bibliotheek op School) maar dat dit de dood in de pot is voor kinderboekenschrijvers die zo helemaal geen inkomsten meer krijgen vanuit het leenrecht. En voeg ik er dan maar aan toe, het gaat om die leesconsulent van de bibliotheek of die bevlogen leerkracht die kinderen enthousiast maakt voor boeken. Alleen boeken neerzetten helpt niet, kinderen moeten het leuk (gaan) vinden!

Al met al hield Sjoerd Kuyper een bestraffende wijsvinger op naar de overheid. Die bezuinigt op cultuur, op schrijversbeurzen, op bibliotheken, op onderwijs. Daarmee veroorzakend dat de kinderziel steeds verder krimpt en geen nieuwsgierigheid meer voelt, geen leervermogen meer heeft, geen taalgevoel. In de oude Griekse uitdrukking gaat de geest ook voorop "een gezonde geest in een gezond lichaam". Dat is niet voor niks: mensen die veel lezen, hebben procentueel ook een gezondere levensstijl, andersom is het helaas niet zo dat mensen die veel sporten ook lezers zijn. Kuypers verhaal was af en toe als een parabel, een sprookje met de harde werkelijkheid als ondertoon.

 Herman ten Cate, Het beleg van Alkmaar, 1573 
8 Oktober 2014 hield Jacques Vriens, de eerste kinderboeken-ambassadeur op uitnodiging van de gemeente Alkmaar en de 8 October Vereeniging een lezing over het belang van lezen en voorlezen. Ook toen werd er een stevig pleidooi gehouden voor beter leesonderwijs, de rol van de leerkracht en de bibliotheek.

Jullie begrijpen dat beide toespraken mij uit het hart gegrepen zijn. En wat ben ik blij dat twee belangrijke toespraken in Alkmaar dit thema op de agenda zetten. En echt, ik heb niets met de agendering van het onderwerp te maken gehad. Kan het besef dat lezen net zo belangrijk is als sporten een olievlek worden, kunnen gemeenten ophouden met bezuinigen op bibliotheken, scholen meer inzetten op leesplezier en leesonderwijs met ondersteuning van bibliotheekmedewerkers? (Gelukkig is dat besef bij onze gemeenten al behoorlijk aanwezig). Als in Alkmaar 2 keer binnen een half jaar dit onderwerp door belangrijke maatschappelijke spelers aangekaart wordt, dan kan dat toch ook elders in Nederland?!

Kan dan het oude gezegde opnieuw waarheid worden? VAN ALKMAAR DE VICTORIE?


maandag 16 maart 2015

Voortgangsbericht van de Innovatieraad

In februari 2015 kwam de Innovatieraad opnieuw bij elkaar. Onderwerpen van de agenda waren onder andere de voortgang van een aantal projecten waaraan we geld hadden toegekend. En verder hebben we gesproken over hoe we het innovatieklimaat in Nederlandse bibliotheken (verder) kunnen bevorderen. 

Allereerst een terugkoppeling van de projecten, die binnen de Innovatieraad ook hun eigen peetvaders of -moeders kennen. Wat zoveel wil zeggen dat een lid van de Innovatieraad als het nodig is met raad en daad de uitvoerders bij staat en informeert naar de stand van zaken.

a)      Online cursusplatform van DOKlab. Vorig jaar heeft de innovatieraad een verkenningsfase gefinancierd, hiervan komt nog een verslag (waarschijnlijk voor de volgende bijeenkomst in mei).
b)      Verhaal lokaal. DOKlab is dit project eind vorig jaar gestart, na akkoord van de innovatieraad. De focus is het verkennen en mogelijk maken van aansluiting tussen verhaal lokaal en de landelijke infrastructuur (en mogelijk daar buiten). 
c)       Beleef het in de bieb van bibliotheek Drachten (bibliotheek Smallingerland). Dit project is eveneens eind vorig jaar gefinancierd. In mei komen ze langs om te presenteren .
d)      Wijsheid in Crisistijd van bibliotheek Oss (Bibliotheek Noord-Oost Brabant). Het project bestaat uit drie onderdelen. Het onderdeel training is inmiddels in gang gezet en de aanmeldingen lopen goed. Het tweede onderdeel is de evaluatie van het originele project, waarvoor een vragenlijst naar de deelnemers wordt gestuurd (resulterend in rapport). Het derde onderdeel is een community voor kinderen (groep 5-7), waarvoor een kleine pilot wordt gedaan. Er is veel animo (per bibliotheek meerdere aanmeldingen) voor de trainingen. Bij voorstellen voor ‘in house’ training, moet op een gegeven moment een bijdrage worden gevraagd.  
e)      Raspberry Pi (Bibliotheek Kennemerwaard). 3 tot 4 Mensen werken momenteel aan dit project. Er is samenwerking met het fablab in Alkmaar, de "Kaasfabriek". Ook zijn er contacten met basisonderwijs, voor het ontwikkelen van lesprogramma’s en het ophalen van de vraag bij onderwijs. Resultaten en ervaringen zullen worden gedeeld met Frysklab en via biebtobieb met andere geïnteresseerde bibliotheken. Voor individuele klanten zijn tot nu toe vooral ‘teasers’ aangeboden, en er wordt nagedacht hoe dit een vervolg te geven (mogelijke link met verkenning online cursusplatform).
f)      Durf te vragen. Een update aan de Innovatieraad hierover is noodzakelijk gezien de ontwikkelingen tussen november vorig jaar en nu. Eind vorig jaar is Bibliotheek.nl gevraagd om een plan hoe "Durf te vragen" ingepast zou kunnen worden in het landelijk social media team. Daarop is namens de Innovatieraad feedback teruggestuurd, voornamelijk omdat het plan vooralsnog teveel gefocust was op de marketing-kant. Op dat moment was er onvoldoende tijd over om het plan te verbeteren. Omdat verdere uitscherping van het plan naar 2015 werd geschoven kwam er een praktisch probleem bij: in verband met de integratie van zowel SIOB als BNL in de KB werd het lastig om intern binnen de KB geld over te kunnen maken. Het zou dan zijn alsof de KB haar eigen projecten zou financieren door middel van het budget van de Innovatieraad.


De Innovatieraad stond voor een lastige keuze. Wij als leden van de raad blijven van mening dat een dergelijke inhoudelijke invalshoek van "Durf te vragen" (actief vragen opzoeken) waardevol is en moet worden toegevoegd aan het LSMT. De uitvoering van het idee past naar oordeel van de Innovatieraad het best bij een landelijk opererende bibliotheekorganisatie. Uiteindelijk heeft de Innovatieraad besloten om het geld wat was toegezegd niet toe te kennen. Uitvoering van het plan is op dit moment niet mogelijk binnen het team van Landelijk Social Media Team (LSMT).


Verder hebben we het gehad over een aantal ideeën die voort zijn gekomen uit een vorige Innovatie Doe Dag. ‘Semcobieb’ is gestopt, voornamelijk vanwege gebrek aan inzet van de initiatiefnemers. Zij hadden 'zakgeld' gekregen om te kijken of het idee verder kon worden gebracht. De redenen waarom een dergelijk idee niet van de grond is gekomen, kunnen waardevolle lessen bevatten voor anderen. Er is meer nodig dan alleen een goed idee, zoals partnerschappen en commitment van de directeur van je organisatie. Er wordt afgesproken dat de raad gaat nadenken over manieren waarop dergelijke ‘mislukkingen’ kunnen worden gedeeld, bijvoorbeeld een boekje zoals vorig jaar, een blog / column op biebtobieb of elders, of een ‘faal’-bijeenkomst (durf te falen).  Twee leden van de Innovatieraad komen met een plan over hoe we dit kunnen gaan organiseren.

Dat is misschien wel het belangrijkste wat we als Innovatieraad kunnen doen. Goede ideeën ondersteunen, maar ook vooral daar waar nodig informatie delen over hoe je een idee verder brengt. Want alleen een goed idee is niet genoeg. Je hebt medestanders nodig, geld en tijd in sommige gevallen. Soms heb je goed projectmanagement nodig, of juist procesmanagement. Soms gaat het om een cultuurverandering binnen een organisatie om ruimte te krijgen voor innovatie. Binnen de verschillende bibliotheken in Nederland zijn er verschillende stadia van innovatiekracht te herkennen.  Elke bibliotheek heeft wel medewerkers met goede ideeën.  Maar hoe zorgen we er voor dat ze ook verder komen dan het hebben van een goed idee? Hoe krijg je voor elkaar dat we meer van elkaar gaan leren en informatie delen over vernieuwen en innoveren? 


maandag 2 maart 2015

Heel moeilijk om op je handen te zitten.....

Ons project "Dag en Dauw: Culturele ochtenden voor en door senioren" samen met Artiance loopt inmiddels enkele weken. Ik zal kort uitleggen wat het is.

Samen met Artiance, het centrum voor de Kunsten hier in Alkmaar hebben we een project opgezet waarmee de deelname van ouderen aan cultuur wordt bevorderd. Daarvoor hebben we een kleine projectsubsidie van het Fonds Sluyterman van Loo gekregen. Om het project gelijk ook een 'community'project te maken, dus voor en door, hebben we een oproep gedaan aan ouderen om zelf mee te denken over de programmering. Nadat we een groep enthousiastelingen hadden gevonden die met ons de programmering wilde uitdenken is er in een korte tijd een programma in elkaar gezet.

Na de eerste twee keer sprak ik de één van onze medewerkers die betrokken is geweest bij de opzet van dit programma. "Het is zo leuk om te zien", zei hij, "de mensen van de 'programmaraad' voelen zich helemaal verantwoordelijk. Ze staan zelf bij de deur als gastvrouw en wijzen de bezoekers zelf de weg. Het voelt vreemd om niks te hoeven te doen. Net alsof ik niet verantwoordelijk ben, alsof ik niet betrokken ben."

Dat vond ik grappig om te horen. Ooit heb ik met de Goudklompjes de vermaning gekregen van een coach dat je als directeur veel meer op je handen moet zitten om medewerkers ruimte te geven voor ontwikkeling. De gesprekken gingen toen ook over hoe moeilijk dat soms is, dingen uit handen te geven. En nu merken onze mensen het zelf, in de ontwikkeling die wij als bibliotheek willen maken in communityvorming. Op je handen zitten wanneer het kan (en soms zelfs moet) is heel erg moeilijk! Maar vooral heel erg bevredigend als het werkt ;-)

vrijdag 30 januari 2015

Hebben we (openbare) bibliotheken meer nodig dan ooit?

Maandag 26 januari was ik aanwezig bij het afscheid van Bas Savenije, directeur van de Koninklijke Bibliotheek. Op zijn afscheid sprak onder andere Professor Luciano Floridi. Een professor uit Oxford in filosofie en technologie. Hij heeft een boek geschreven over de vierde revolutie in ons denken. Een korte weergave van zijn theorie vind je hier.  Hij stelde in zijn bijdrage dat er zoveel informatie beschikbaar is, dat het onmogelijk is om te weten wat je zou moeten bewaren. En hij stelde dat er een mythe bestaat dat alles digitaal bewaren 'veilig' zou zijn, en toekomstbestendig. Beide zijn niet waar. Bewaren van digitale bestanden is niet veilig, alles valt te hacken, en bovendien moeten alle systemen voortdurend worden ge-update en raken systemen verouderd. Wie kan er tegenwoordig nog zijn floppydisk van ca. 20-30 jaar geleden nog lezen? En zo zal het waarschijnlijk met veel digitale informatie gaan.

Naast een betoog over de hoeveelheid van informatie, en hoe het voor machines of software onmogelijk is om een keuze te maken over wat wel of niet te bewaren hield Floridi een stevig pleidooi voor het behoud van openbare bibliotheken. Volgens hem zijn openbare bibliotheken bij uitstek geschikt om de mogelijkheid tot het beantwoorden van vragen te bewaren. "The uncertainty of information" noemde hij de grote uitdaging voor de toekomst. Embedded image permalink
Floridi denkt dat openbare bibliotheken de competenties hebben om nu te bepalen wat er bewaard moet worden voor de toekomst, en dat (in papier?) op te slaan.

Ik vraag het me af. Het gaat hier weer om de vaker genoemde 'curation', het duiden van informatie en het kunnen verrijken. Het is een taak van bibliotheken, maar hebben wij de juiste mensen er (nog) wel voor? En zou de rol van bibliotheken ook niet moeten zijn het opwekken van nieuwsgierigheid, van de vaardigheid om de juiste vraag te formuleren? Dat is naar mijn idee de eerste stap. Het kweken van nieuwsgierigheid onder ons publiek en onder onze medewerkers. En het aanleren van het duiden van informatie en signalen die je om je heen oppikt. Om die nieuwsgierigheid, leergierigheid zo je wilt te bereiken heb je goede vraagvaardigheden en analytische vermogens nodig. Ben je in staat als bibliothecaris om mensen te helpen de voor hen juiste vraag te formuleren zodat zij op zoek kunnen gaan naar het voor hen best passende antwoord. Ieder zijn eigen antwoord, en wellicht waarheid ;-)

Die basis moet op orde zijn anders wordt het met het bewaren en verrijken van informatie niks. Dus ja, we hebben zeker bibliothecarissen nodig, meer dan ooit, om wegwijs te kunnen worden uit de informatiebrij. De vraag is of dat niet begint met kritische en nieuwsgierige mensen, die op zoek willen gaan naar goede vragen in plaats van pasklare (makkelijke) antwoorden.