Masterclass New Librarianship David Lankes, deel 2

Ik ben nog steeds met module 1 bezig, ik heb nu de lessen bekeken over Knowledge Creation. Ook weer veel om over na te denken. Lankes zegt dat je naar informatie op vier niveau's kunt kijken, in een soort piramide. Ik denk dat het verschil tussen de lagen duidelijk is, bij elke trede wordt er iets toegevoegd aan de eerdere trap. Bij de trede van 'wijsheid' geeft Lankes nog als toevoeging dat het ook als 'actie' kan worden omschreven. Wat doe je met de kennis die je hebt, hoe kun je die inzetten om iets aan een situatie te veranderen.

Lankes vertelt vervolgens nogmaals dat kennis ontstaat door conversatie. Ook daarin vier elementen: de converseerders/gesprekspartners, de taal die je gebruikt, de overeenstemming (of niet) (of je het er mee eens bent), en de herinnering (aan wat je hebt geleerd, welke overeenstemming heb je daar voor je zelf in gevonden).

En Lankes komt ook nog met een verklaring over de reden waarom je wilt leren, hoe dat gedreven is: intrinsiek of extrinsiek.  Volgens Lankes is de reden waarom mensen naar de bibliotheek gaan, vaak extrinsiek gedreven. Je krijgt een opdracht van een leerkracht, van school, van een werkgever of van de overheid (denk dan aan taalcursussen voor inburgeraars). Ik denk zelf dat met name in openbare bibliotheken mensen ook vaak komen omdat ze intrinsiek gemotiveerd zijn. Vanuit een eigen behoefte om te willen leren. En ik denk dat veel mensen het vaak niet eens zo omschrijven. Als je de gemiddelde bibliotheekklant vraagt waarom hij/zij komt dan is het antwoord vaak: om een boek te lenen om te kunnen lezen voor mijn plezier. En dan weg kunnen dromen naar een andere wereld. Dat zo iemand ondertussen zijn/haar leesvaardigheid op peil houdt, aan zelfontwikkeling doet zal in hem/haar niet opkomen. Dat noem ik dan maar gelukkige bijvangst ;-) Overigens denk ik dat de strikte scheiding tussen extrintriek en intrinsiek gedreven als het om leren gaat vaak niet zo strikt is te maken. Ik kan mij uit mijn middelbare schooltijd, bibliotheekacademietijd en MBA herinneren dat het een mix was. Je kon foeteren op een leerkracht of docent als je iets moeilijk vond, en dan voelde het alsof je het voor de leraar moest doen. Als je dan de stof onder de knie had, en je er mee aan de slag kon dan voelde het als een overwinning. Aardigheid en vaardigheid gaan vaak hand in hand. Als je iets leuk vindt ben je er vaak ook goed in en vice versa.

Lankes zegt vervolgens in zijn lessen dat een bibliothecaris er niet is om mensen te helpen informatie te vinden, hij is er om mensen te leren leren. Het gaat er niet om de data en informatie op de juiste manier op te slaan en te ontsluiten (overigens ook belangrijk), maar om te zorgen dat hij wordt gebruikt, en dat het de passende informatie is voor die persoon. Dus moet je checken of de persoon ook daadwerkelijk geholpen is met datgene dat je hem/haar hebt aangereikt. Of heeft deze persoon daar hulp bij nodig, en kun jij die dan geven als bibliothecaris of moet je hem/haar in contact brengen met iemand uit jouw netwerk die dat wel kan. De vraag die dat bij mij oproept is of je niet eerst met elkaar naar de 'juiste' vraag op zoek moet gaan. Wat wil je leren? Wat wil je met elkaar bereiken? En hoe ga je dat doen? Daarvoor is het hebben van een (licht) filosofische blik, een goede vraagtechniek essentieel. Leer mensen, de gemeenschap waarvoor je werkt, hun leervraag te formuleren.

De manier van kijken van Lankes gaat veel verder dan het adagium dat voor zover ik weet in veel Nederlandse bibliotheken opgeld doet. Namelijk, wij gaan uit van een zekere mate van zelfredzaamheid van de klant/burger. Natuurlijk zijn we bereid om mensen die hun weg niet kunnen vinden te helpen, maar we gaan mensen niet aan de hand nemen van a tot z. Ik denk in alle eerlijkheid dat we in veel gevallen ook niet in staat zijn om die hulp te bieden. Niet zelf, maar misschien wel via ons netwerk. Daar zijn we wel sterk in, al maken we daar denk ik veel te weinig gebruik van.

Lankes zegt dus dat je als bibliotheek de gemeenschap waarvoor en waarin je werkt moet helpen zichzelf te verbeteren. Dat is nogal een missie. Ik vraag me af of je die rol zou moeten willen, en of je hem gegund zou worden. Wat ik me kan voorstellen is dat je op zoek gaat naar het faciliteren van kennisoverdracht. Dat gebeurt volgens mij al wel. Zeker in andere bibliotheken en ook in onze eigen bibliotheek . Daar hanteren we onze onvolprezen behoeftepiramide voor, waarbij we in de bovenste trede van de piramide heel erg op zoek zijn naar mensen die hun kennis willen inzetten ten behoeve van de drie andere tredes. Ik noem uit onze eigen praktijk: Transition Town in Castricum, ontstaan uit het Groen Informatie Platform maakt een groep inwoners gebruik van het platform dat de bibliotheek hen biedt om maandelijks een informatie- en discussieavond te organiseren rondom het thema duurzaamheid; de Canon van Akersloot waar de leden van de Historische Vereniging samen met de bibliotheek een canon hebben ontwikkeld onder andere voor het basisonderwijs over de plaatselijke geschiedenis; De Ochtenden ontstaan in Egmond, waar lokale ondernemers of anderszins opvallende personen hun kennis en ervaring over hun vakgebied delen met andere inwoners van het dorp. En zo kan ik nog wel meer voorbeelden noemen. Het is in sommige gevallen ontstaan doordat er een vraag vanuit de gemeenschap kwam, en in andere gevallen doordat een bibliothecaris een lumineus idee kreeg en met lokale partijen in gesprek ging, wetende dat er een publiek voor zou zijn. Dat is niet echt in gesprek gaan zoals Lankes voor ogen heeft, maar wel goed luisteren naar wat er in je gemeenschap leeft.

Als je naar de Nieuwe Bibliothecaris van Lankes toe wilt groeien, naar die rol, dan kan ik mij voorstellen dat je dat stapsgewijs doet. Want het vergt nogal wat van jou als bibliothecaris, als organisatie. Je moet je zelf echt anders gaan positioneren. En lukt je dat in één keer, of moet je vingeroefeningen doen op de manier waarop we daar in Kennemerwaard mee werken in de behoeftepiramide? Is de stap naar een leren leren organisatie (iets anders dan een lerende organisatie) niet veel te groot om in één keer te maken?

Masterclass New Librarianship van David Lankes, deel 1

Getipt door de blog van Jeanine Deckers ben ik begonnen met het volgen van de films en teksten van David Lankes in zijn Masterclass New Librarianship. Ik weet niet of ik het helemaal ga afmaken, maar ik ga in ieder geval tijdens de rustiger zomermaanden een poging doen, een soort summerschool ;-) Ik zal er af en toe over proberen te bloggen, om jullie deelgenoot te maken van welke overdenkingen er bij me opkomen naar aanleiding van de gelezen stukken en/of bekeken films.

Lankes begint in zijn boek "The Atlas of New Librarianship" te zeggen dat zijn Atlas niet een verzameling is van verzamelde feiten, maar meer een weefwerk van persoonlijke waarheden en de relatie die ze tot elkaar hebben (de context). Dat vind ik wel belangrijk om te melden, het feit dat hij zelf zegt dat het zijn waarheden zijn, en daarna begint het grote 'zendingsverhaal'. Waar op zich niks mee is, ik herken die zendingsdrang ten aanzien van de bibliotheek wel.

Het eerste blok van de cursus gaat over de Missie van bibliothecarissen. Volgens Lankes is de missie van bibliothecarissen is de maatschappij te verbeteren door kenniscreatie te faciliteren in hun (leef)omgeving.  Hij zegt daarbij dat kennis ontstaat door conversatie. Met mensen, of doordat je met jezelf praat. Daarmee bedoelt hij dat ook als je een boek leest, een lezing volgt en je niet met anderen praat, je toch met jezelf in gesprek bent. Je vraagt je dan namelijk af of iets klopt wat je hebt gelezen of gehoord, of je het er mee eens bent, of je op het idee verder kunt bouwen.

Met name op het gebied van creëren van kennis vindt Lankes dat je klanten van de bibliotheek niet als klant mag benaderen, niet als lid, niet als burger. Zij zijn mede-eigenaar en mede- verantwoordelijk voor hoe de bibliotheek van de toekomst er uit moet zien qua dienstverlening.

Gedurende de twee films die ik nu heb gezien komen bij mij steeds beelden op van de coöperatiewinkel die ik in New York zag. Een winkel opgezet door buurtbewoners, die tegen een betaalbare prijs lokaal geproduceerde producten wilden kunnen kopen. Zij zetten een coöperatie op, waarbij er contact werd gelegd met de boeren uit de omgeving, en zij bemensen zelf de supermarkt. Het voedsel dat je er kunt kopen is veel goedkoper en verser dan in de grote supermarkten. Maar je moet lid zijn, en dus ook taken verrichten in de supermarkt. Dus een dagdeel af en toe de schappen vullen, want er is geen (of nauwelijks) betaald personeel. Dat betekent dat je het met elkaar moet doen, en dat je dus op elkaar moet kunnen rekenen. Kennis van de buurt en van je buren ;-)

Nu neem ik aan dat Lankes niet pleit voor het ontslaan van bibliotheekpersoneel. Hij pleit er voor om de bibliothecaris meer in te zetten als een moderator, iemand die de gemeenschap helpt om hun toekomst te omschrijven en hem vervolgens waar te maken. Dat gaat nog weer een stap verder dan het model van Albert Boswijk die in een groeimodel de rol van de bibliothecaris ziet als die van een filosoof. Boswijk pleit voor de ontwikkeling van een aanbodgerichte bibliotheek naar een dialoog gerichte bibliotheek. De ideeën van beide heren schurken tot op zere hoogte wel tegen elkaar aan. In het model van Boswijk houdt het misschien wel op met de bibliothecaris die zijn omgeving, bezoekers van de bibliotheek leert goede vragen te stellen, vragen waarmee je voor je zelf op zoek kunt gaan naar het voor jou passende antwoord.

Lankes ziet een actieve rol voor de bibliothecaris in een gemeenschap. De bibliothecaris bespreekt met de omgeving hoe de toekomst er uit gaat zien. En als bibliothecaris zorg je er voor dat de 'community' toegerust is tot het vormen van de toekomst. Door samen aan de slag te gaan, met elkaar te praten en nieuwe kennis op te bouwen. Dat is dan toch een vorm van cooperatie, en zou je dat zo kunnen doen als bibliotheek?

Er zijn denk ik geen bibliotheken die hier op deze manier al mee aan de slag zijn. Ik ken wel enkele (kleine) initiatieven, maar die zijn niet zozeer op deze missie gestoeld. Zo zijn we in onze eigen bibliotheek met "100 talenten" bezig, waarbij we kinderen vragen wat ze zouden willen leren. En vanuit die leervraag op zoek gaan naar hoe dat het beste geleerd kan worden. We hebben in Kennemerwaard afgesproken dat we niet alle folders en posters die ons worden aangereikt meer neerleggen of ophangen. We willen heel graag een podium bieden aan wat mensen voor kennis in huis hebben. Maar om voortdurend op pad te gaan, en mensen/sprekers binnen te halen kost veel tijd en energie. Naast de al lopende samenwerking met o.a. spreekuren voor advocaten, lezingen met Historische Verenigingen, computercursussen met het Gilde, medialab cursussen met het Centrum voor de Kunsten vragen we nu aan mensen die bij ons folders willen neerleggen of ze bereid zijn tot een tegenprestatie. Namelijk het geven van een korte lezing of workshop over hun cursussen en zo dus hun kennis delen. Dat willen de meeste namelijk best wel, en zo delen ze ook al hun kennis met bezoekers van de bibliotheek, en zijn ze medeverantwoordelijk geworden voor onze programmering. Het zijn kleine voorbeelden, maar ze zijn niet gestoeld op een missie die maar enigszins lijkt op die van Lankes. Volgend jaar gaan we bezig met een nieuw beleidsplan, met een nieuwe missie... ik ben benieuwd of het maar enigszins gaat lijken op die van Lankes ;-)

Superhero supply store

Deze 'winkel' is een initiatief van schrijver Dave Eggers. Opgezet om het creatieve (schrijf)talent in kinderen te ontdekken en te stimuleren. In Brooklyn, een stadsdeel waarin sommige wijken erg hip en in opkomst zijn, andere wijken kansarme inwoners heeft bijbehorende bebouwing. Eén van de bewoners van de rijke wijken is Dave Eggers, en hij heeft dit opgezet voor kinderen uit de kansarme wijken. Hij heeft een idee ontwikkeld waarmee hij de fantasie van kinderen gewoon al door de inrichting prikkelt.

Als je in de winkel komt wordt je overweldigd door de rekken waarin ze allerlei dingen tentoonstellen waarvan je gelijk moet glimlachen, grinniken en waarvan je fantasie op hol slaat. Zaken als: zwaartekracht, een tweede identiteit, een megaknal, superman capes etc etc. Allemaal zaken waarmee je een superheld kunt worden, die eigenlijk onontbeerlijk zijn als je superheld wilt worden ;-) In de ruimte achter de winkel een bibliotheek annex klaslokaal. Hier worden voor kinderen uit kansarme gezinnen schrijflessen gegeven, script schrijven, etc. De beste verhalen worden gebonden en staan tussen de ‘gewone’ boeken. Prachtig natuurlijk als je dat als kind weet te bereiken, je eigen boek rug aan rug met J.K. Rowling, John Green of een andere schrijversheld.

Het initiatief achter de winkel (door een dikke geheime deur te bereiken) wordt ondersteund door grote namen.

Gastlessen worden o.a. verzorgd door mensen uit media (Jon Stewart) en schrijverswereld (Eggers, Michael Chabon) op vrijwillige basis. Het is misschien een klein beetje vergelijkbaar met de 'schoolschrijver' al is dat betaald, op één specifieke school voor een bepaalde periode.

Ik vond het zeer inspirerend om te zien hoe de creativiteit van kinderen wordt geprikkeld. En hoe grote namen bereid zijn om zich hier aan te verbinden. En zich in willen zetten om kansarme kinderen te helpen hun taal en fantasie te verrijken. Ik kan me goed voorstellen dat het voor kinderen geweldig moet zijn om met bekende mensen van tv samen te werken, maar ook met schrijvers die hen qua naam misschien niks zeggen, die ze wel hun ervaring en creativiteit 'schenken'. Om samen met volwassenen iets moois te maken, co-creëeren. Zo wordt de wereld elke keer toch weer een stukje mooier ;-)

Power of Co-creation

Gistermiddag was ik op uitnodiging van Albert Boswijk, last minute, afgereisd naar het College Hotel in Amsterdam. Daar gaf Venkat Ramaswamy een 'crash course' of co-creatie. Zijn idee is dat dit nieuwe vormen van bedrijfsvoering met zich mee brengt. Het gaat verder dan meedenken, meedoen, participeren. Al heeft het ook veel van deze elementen in zich.

Venkat had een aantal aansprekende voorbeelden, zoals bv La Poste, Orange, en Local Motors. Bestaande of nieuwe firma's die medewerkers of burgers mee laten denken, verantwoordelijk maken voor de veranderingen die nodig zijn om tot betere of nieuwe prestaties nodig zijn. Medewerkers of klanten werken mee, co-creëren nieuwe of verbeterde producten of diensten. En daar voelde iedereen zich beter bij.

Ik ben dan gelijk aan het schakelen, wat kunnen wij daar mee. Zo even wat ideeën:
Klanten vragen welke schrijvers ze volgend seizoen willen horen, en verder door gevoerd, als ze bv met elkaar via Hyves oid 50 aanmeldingen bij elkaar hebben gaan wij zorgen dat die schrijver komt.
Inbreng op het lezingenaanbod
Medewerkers aan de slag laten gaan met de retailinrichting.
Medewerkers en inwoners van wijk/dorp waar een vestiging met sluiting of bezuiniging wordt bedreigd met elkaar ideeën laten ontwikkelen hoe het anders kan voor minder geld.

Zo ben ik nu stapsgewijs al bezig alle schoolbesturen aan het afgaan voor gesprekken hoe we met elkaar kunnen zorgen dat de bibliotheek bij kan blijven dragen aan de leesbevordering op scholen. Zoeken naar alternatieven en slimme oplossingen.

Los durven denken van je oude kaders, en onze samenleving mee laten bepalen wat we doen.