Delen maakt je rijker!

De afgelopen jaren heeft de Innovatieraad inmiddels meer dan 20 projecten subsidie toegekend om daarmee innovatie in onze branche een extra duwtje in de rug te geven.  Het is mooi dat die gelden er zijn, gelukkig zien we ook voorbeelden van innovaties bij bibliotheken zonder dat er subsidie van de Innovatieraad aan te pas komt. De initiatieven zoals die in Route 2020 van de VOB worden opgehaald en gedeeld geven aan dat in heel onze prachtige branche veel wordt ontwikkeld. Inspiratie is er genoeg in het bibliotheekwerk ;-)

Binnen bieb-to-bieb en op www.innovatiebieb.nl worden op onderwerpen nieuwe ideeën en projecten gedeeld. Wat de Innovatieraad opvalt is dat er met graagte wordt gedeeld. Af en toe een vraag wordt er  gesteld door een bibliothecaris die met een specifiek probleem zit, maar dat komt veel minder voor. Er wordt echt heel wat af gedeeld, iedereen presenteert met trots zijn of haar mooie ‘kind’. Wat de Innovatieraad niet ziet (maar misschien kijken wij niet goed), is de koppeling van initiatieven, om daarna samen door te ontwikkelen. En dat is jammer. Want er liggen heel veel kansen op dit terrein. Niets voor niets luidt het adagium: “alleen ga je sneller, samen kom je verder.” Dit principe wordt naar ons oordeel te weinig in de praktijk gebracht.

Waarom ontwikkelen we niet samen producten en diensten? Natuurlijk zijn er voorbeelden, zoals de Bibliotheek op School, waar nu een PO, VVE en VO doorgaande leeslijn in zit. Mooi! En toch zien we ook hier dat er nieuwe projecten  zijn op het gebied van leesbevordering. Die zouden naar het oordeel van de Innovatieraad na bewezen effect in een toolbox van een doorgaande leeslijn moeten worden opgenomen.  En wat voor de leeslijn geldt, zou wat ons betreft ook moeten gelden voor de programmalijnen 21^ste eeuwse vaardigheden op het gebied van de digitale skills, op het gebied van de informatievaardigheden. En ik zou me ook heel goed  kunnen voorstellen dat er een mooie programmalijn komt voor de ontwikkeling van medewerkers en voor vrijwilligers. En een toolbox met activiteiten en effectmeeting voor de dienstverlening aan zorgcentra, en op het gebied van bestrijding laaggeletterdheid. Er wordt heel veel ontwikkeld in het land, maar de samenhang ontbreekt in veel gevallen. En dat is jammer.

De innovatieraad ziet in het samenbrengen van initiatieven, het koppelen er van en het gezamenlijk doorontwikkelen een mooie rol voor de POI’s.  Zij hebben immers in de bibliotheekwet de rol gekregen voor het ondersteunen van de innovatie van de fysieke bibliotheek. De Koninklijke Bibliotheek heeft met het in de lucht brengen van het platform Innovatiebieb de mogelijkheid geschapen om initiatieven te delen, de Innovatieraad helpt sommige projecten verder met een beetje geldelijke steun. POI’s wij dagen jullie uit om samen met de bibliotheken die deze mooie projecten gestart zijn de verbinding te zoeken en gezamenlijk door te ontwikkelen tot samenhangende programmalijnen.  Een eerste begin is er al, door de samenwerking tussen de KB en SPN (Samenwerkende  POI’s Nederland)  die een rechtstreekse verbinding hebben gelegd  met de innovatieagenda rond de ‘communities of practices’. Delen maakt je rijker zegt men, en dat is ook zo. Delen en het vervolgens vermeerderen is pas echte winst. Daar ligt nog een wereld te winnen in onze branche!

Territoriumdrift

Binnen onze branche vinden we innovatie erg belangrijk.  Niet innoveren om te innoveren, maar nieuwe manieren vinden om de doelstelling van de bibliotheek uit te kunnen voeren. De innovatieraad heeft, naast de verantwoordelijkheid om het bestuur van de Koninklijke Bibliotheek te adviseren hoe het innovatiebudget van €100.000,- te verdelen, ook de taak om innovatie in de bibliotheekbranche te bevorderen. Wij zien als raad dat men vaak min of meer met dezelfde projecten en innovaties op verschillende plekken in het land bezig is. Je zou kunnen zeggen: “Great minds think alike” of dat bij een aantal bibliotheken in ieder geval een goed oog is voor ontwikkelingen in de samenleving. We proberen vaak om de projecten die op elkaar lijken en in elkaars verlengde liggen, of ze nou geld krijgen of niet, met elkaar in contact te brengen. Dit omdat wij geloven dat projecten lokaal beter kunnen worden door ze ook met collega’s uit het land te delen, ook in de projectfase voordat er echt tot uitvoering wordt overgegaan.

Bij de beoordeling van de projecten kijken we ook nadrukkelijk of er een verbinding is met de onderwerpen uit innovatie-agenda. Omdat we denken dat we als branche beter samen op kunnen trekken, in plaats van allemaal ons eigen feestje te vieren. Daarnaast hebben wij overigens ook veel waardering en beleven we veel plezier aan bibliotheken die projecten indienen die niet in een potje passen, ver voor de troepen uitlopen, de afwijkers en andersdenkers. Die weten we dan als we het idee heel goed vinden, er blij van worden, wel ergens een plek te geven.

Tot zover die dingen die we als Innovatieraad doen en waar we direct invloed op uit kunnen oefenen.

Maar dan… Er zijn nog twee echt belangrijke spelers over in onze branche, die iets met onze belangen doen op landelijk niveau. De Koninklijke Bibliotheek en de Vereniging van Openbare Bibliotheken. We kunnen er heel veel woorden aan besteden, over hun rollen in het kader van de WsOB. Dat gaan we niet doen. We merken iets op. De VOB is belangenbehartiger, en de KB regisseur van het veld.  Nu is er het afgelopen anderhalf jaar behoorlijk wat papier geproduceerd over positiebepaling, visies, innovatie-agenda’s etc. Het ene stuk lijk het andere uit te lokken. Een fijn staaltje van territoriumdrift over en weer. Dat baart de Innovatieraad zorgen. Wij willen graag dat initiatieven met elkaar verbonden worden, op basis van een heldere rolafbakening. 

Wij willen graag dat er met Gezond Boeren Verstand (GBV) gekeken wordt naar hoe de belangen van onze branche het best kunnen worden gediend. Wie kan afspraken maken met wie en op welke schaal? Formeel kun je zeggen dat de KB helemaal geen afspraken zou kunnen maken met partijen als het UWV en de Belastingdienst. Want de KB heeft een rol als regisseur, niet als branchevereniging die namens de leden kan spreken. Wij als Innovatieraad houden van rolvastheid, en van GBV. Want de vraag is of de VOB wel met hetzelfde ‘gemak’ aan tafel komt bij zulke landelijke partijen. Op het moment dat ‘ons’ belang er mee gediend is dat de KB aan tafel zit, al dan niet geflankeerd door iemand van de VOB, dan moeten we dat vooral toejuichen. Op het moment dat de VOB iets makkelijker naar de leden kan vertalen en communiceren, al dan niet met behulp van de KB, dan zou dat naar het idee van de Innovatieraad zo moeten. Wat ons betreft is de tijd van territoriumdrift voorbij. VOB en KB hebben samen één groot territorium te verdedigen, namelijk het (openbaar) bibliotheekwerk in Nederland en de innovatie er van. Samen aan de slag dus!

Innovatieraad, stand van zaken

Al weer meer dan een maand geleden (17 september) kwam de Innovatieraad bij een. Onze nieuwe contactpersoon bij de Koninklijke Bibliotheek, Grietje Smit stelde zich voor en vertelde iets over haar voorgeschiedenis. En daarna hebben wij ons allemaal keurig aan haar voorgesteld.

Na wat gebruikelijke zaken zoals het bespreken van het verslag van de vorige keer, hebben we het onder ander gehad over hoe wij als Innovatieraad aankijken tegen onze rol. Hoe is onze opdracht geformuleerd, en hoe kunnen we die het beste uitvoeren?
We willen werken vanuit de oude doelstelling. Belangrijk is dat we bespreken wat onze focus en de kerntaak is. Waar gaan we naar toe en wat kan er als neventaak bij en wat niet. Er wordt een aantal aandachtspunten benoemd: inzetten van het budget; innovatieklimaat bevorderen; delen van de ideeën en zorgen dat ze bekend zijn; inspireren; faciliteren en ook zelf laten doen; transparante werkwijze en procedures.

Communicatie en verwachtingenmanagement zijn belangrijk. We hebben het afgelopen jaar gezien dat daar scherper op gestuurd kan worden. Het budget dat de innovatieraad jaarlijks te verdelen heeft bedraagt € 100.000,=. Het geld is vooral bedoeld als extra ondersteuning voor wat kleinere projecten die de potentie hebben om uit te groeien tot iets dat breed in het land gebruikt kan worden. De innovatieraad heeft niet de middelen om projecten organisatorisch verder te helpen, wat we wel kunnen is adviseren, doorverwijzen, contacten en verbanden leggen met organisaties die een project kunnen 'adopteren'. De innovatieraad is er niet om projecten 'te vermarkten'.

Visie op knelpunten: het niet strak uitvoeren van projecten, mislukken van projecten, de kwetsbare positie van innovators in organisaties. Een volgende vergadering gaan we het daar verder over hebben. Maar alvast een schot voor de boeg: We hebben gezien dat bij het indienen van een projectplan voor financiële support van de innovatieraad de praktijk soms weerbarstiger is. Gaandeweg een project blijkt dat de vraag heel anders is dan van te voren ingeschat. Als innovatieraad vinden we dat dit er niet toe moet leiden dat een project in de afhandeling afgekeurd wordt. De praktijkervaring van dit soort projecten die bijgestuurd kunnen worden, al doende lerend, vinden wij juist heel erg belangrijk voor het innovatieklimaat in bibliotheken.  Daarnaast willen we kijken of we iets zouden kunnen doen aan de positie van innovatieve mensen. We hebben de indruk dat innovatieve medewerkers soms ook erg onder vuur liggen in hun eigen organisatie. Hoe kun je medewerkers een bepaalde weerbaarheid mee geven, en wat kun je directies meegeven om hun medewerkers voldoende te kunnen 'beschermen'.

Daarnaast hebben we de voortgang van een aantal lopende projecten besproken. Ik licht er hier twee uit die ook een persoonlijke toelichting kregen van de indiener:
Raspberry Pi door Jolanda Kreuk van bibliotheek Kennemerwaard. Dit project was bedoeld om aan de slag te gaan met minicomputers voor kinderen (programmeren).

Bij het ontwikkelen van het plan is gekeken waar de vraag ligt. Bijeenkomsten voor algemeen publiek waren succesvol, naast algemeen geïnteresseerden ook veel animo van het (basis)onderwijs.

Doel van het project: basiskennis programmeren, voor kinderen en ook volwassenen.

Basiscursus Linux start in januari.

Op basis van dit initiatief kwamen er vragen uit onderwijs. Algemene vragen, activiteiten, tijdens de kinderboekenweek en op school. Voor scholen en BSO is iemand aangesteld. Er is gevraagd dit door te zetten, resulterend in een leerkrachtenbijeenkomst en samenwerking met het lokale Fablab. Traject is uitgebreid naar 21st centuryskills.

Onder leerkrachten, van verschillende scholen, is grote informatiebehoefte, nieuwsbrief, consulenten zijn aan de slag op scholen, bso en in de bibliotheek rond 21st centuryskills (mediawijsheid en programmeren). Het project is nog niet klaar. Er is nu veel informatie en ervaring opgedaan, die wordt nu lokaal (onder collega's) gedeeld. Verder wordt er een presentatie gegeven op het Bibliotheekcongres, wordt in Kenniscirkels in de provincie informatie gedeeld, en ligt er een link met diverse bibliotheken die hier ook mee bezig zijn (FryskLab, De Kennismakerij). Ook internationaal blijkt er belangstelling en zijn er contacten gelegd naar aanleiding van een bezoek aan NextLibrary in Aarhus. De Innovatieraad (en ik heb alleen maar geluisterd ;-) is enthousiast over dit initiatief, het sluit heel goed aan bij de 21st century skills. Het daagt niet alleen onze bezoekers uit, maar vooral ook de medewerkers van de bibliotheek om te leren door er mee aan de slag te gaan. 

Online Workshop door Jan de Waal.

Jan vertelt over de workshop die hij dit jaar online heeft aangeboden. Een soort krakercompetitie, maar dar gericht op digitale bronnen. Alles wat gedaan is staat online, op de website van het bibliotheekblad. Het is een omvangrijk programma, huiswerk voor deelnemers, bestaande uit ingewikkelde zoekvragen. De online workshop is bedoeld om bibliothecarissen via online opdrachten beter te leren zoeken in digitale bronnen. Er is geen wedstrijdelement. Gekozen is voor tools die al beschikbaar zijn: een Googleomgeving en de website van het bibliotheekblad. Het is echt een instrument om kennis en kunde van het 'ouderwetse', maar immer actuele bibliothecarisvakwerk op peil te houden en nieuw elan te geven. De Innovatieraad erkent nut en noodzaak van zo'n training, maar vindt het de verantwoordelijkheid van lokale bibliotheken om dit als training aan hun medewerkers aan te bieden, dan wel verplicht te stellen. We hebben Jan dan ook aangeraden op bv bij SPN zijn idee neer te leggen. Wij denken dat het daar beter past, als een onderdeel van het scholingsaanbod dat daar ontwikkeld wordt.

Aan het eind hebben we afscheid genomen van Johan Stapel en Adeline van den Berg, onze bevlogen begeleiders, ondersteuners, harde werkers en mede discussiegenoten namens het SIOB/B.NL/KB het afgelopen jaar. Jammer dat zij iets anders gaan doen, fijn dat we een vervanger hebben in de persoon van Grietje Smit.

Wat heeft de Innovatieraad besproken in mei

Zoals gebruikelijk geef ik een korte inkijk op wat er tijdens de laatste vergadering van de Innovatieraad is besproken. Die was 21 mei, en het verslag liet helaas iets op zich wachten doordat andere zaken voorrang kregen.

We hebben als Innovatieraad mede tot taak het creëren van draagvlak voor innovaties. Wij vinden het belangrijk om allerlei aspecten van innovaties te delen en te bespreken met ‘het land’; ook de KB vindt dit belangrijk. In het najaar zal er daarom een innovatieweek worden georganiseerd, waar ook de innovatieraad een aantal sessies aanbiedt, zoals bijvoorbeeld de welbekende innovatiedoedag en een kennisdeeldag over fablabs in de bibliotheek. De datum wordt 19 tot 23 oktober, dus “Save the Date!”

Naast het nadenken over de Innovatieweek hebben we een aantal lopende of afgeronde projecten besproken. DOKLab heeft een rapport gemaakt over hoe MOOC’s  in bibliotheken worden gebruikt. En of er kansen op dit terrein liggen. Wij als Innovatieraad roepen bibliotheken op om met cursussen die online beschikbaar zijn, zoals bv HEMA cursussen een combinatie te maken met cursussen “in real life”  met bibliotheekcursussen. Zijn er bibliotheken die dit al doen, of hebben gedaan, of zijn er die daar wel mee aan de slag zouden willen? De Innovatieraad denkt dat de combinatie van MOOC en een “fysieke” component voor lokale bibliotheken, het zogenaamde ‘blended learning’ goede mogelijkheden en kansen biedt. Meld je als je ervaring of plannen hebt!

Verder hebben we van gedachten gewisseld over welke onderwerpen we het komende jaar zouden willen bespreken, en waar we aandacht in projecten voor zouden willen hebben. De volgende zaken kwamen voorbij: de makersbeweging, community building, ruilbibliotheken, sociale innovatie en empowerment van de branche; ondernemerschap

Bibliotheek Drachten kwam ook nog langs om ons bij te praten over de voortgang van hun project “Beleef het in de bieb”. Beleef het in de bieb (een voortbouwen op de Beleefbibliotheek) bestaat uit vier onderdelen:

• Signaleren van informatie / elke gestelde vraag wordt geregistreerd, signaleren vanuit media,

etc.

• Redactie maakt infopakketten (soort digitale dossiers), documenteert ook activiteiten,

opgedeeld in interessegebieden. Er zijn er ong. 500 actief (infopakketten).

• Activiteiten (lezingen e.d.)

• Kennispartners: kennis toevoegen aan activiteit of infopakket.

Er is een portal gemaakt om toegang te geven tot deze vier onderdelen; nu in demo, gaat live in juni. Het idee is dat iedere bibliotheek voor zichzelf bepaalt welke infopakketten worden gepresenteerd, met een mogelijkheid tot co‐creatie met samenwerkingspartner – dat kan iedereen zijn (bedrijf, buurman, etc). Kennispartners zijn een nieuwe toevoeging. Portal is voor elke bibliotheek in NL te gebruiken. Tips worden zichtbaar na moderatie door de redactie. Het concept is overdraagbaar: andere bibliotheken betalen wel een bijdrage (5 cent per inwoner, 8% per verkocht kaartje incl. ideal betaling). Full‐tekst artikelen staan in de portal; afspraken met uitgevers gelden dan niet meer (mogelijkheid om door te gaan linken naar Blendle). Het project legt een mooie link tussen de collectie en connectie met de omgeving rondom de bibliotheek en kan bibliotheken helpen hun programmering verder uit te werken en hun lokale netwerk uit te breiden.

Schitterend reizen in een veranderend landschap

Vorige week werd ik gewezen op de blog van Irmgard Bomers. Boos is ze, boos op de bibliotheekbranche, en boos op de Innovatieraad. Allemaal omdat één van de medewerkers van de Koninklijke Bibliotheek, die de Innovatieraad ondersteunt, vroeg wat de stand van zaken was rondom het project ’Gevonden!’. Ik heb de mailwisseling tussen Irmgard en de medewerker niet gezien, maar ken de intentie van de vraag van de Innovatieraad, namelijk vragen naar eventuele voortgang, of er nu door bibliotheken ook gebruik van werd gemaakt. Niet om te vragen “wat er met het geld was gebeurd”. Als dat zo is overgekomen, dat was  zeker niet de bedoeling.

Irmgard is ook boos omdat naar haar idee ‘de’ bibliotheeksector zijn verantwoordelijkheid niet neemt. Bibliotheken hebben het product ‘Gevonden!’ niet omarmd en geïmplementeerd. Nu begrijp ik de frustratie heel goed, die ontstaat als je een goed idee met veel enthousiasme hebt uitgewerkt, een mooi product hebt gemaakt, en het vervolgens geen afnemers heeft. Dan heb je het idee dat je al dat werk voor niets hebt gedaan.

Irmgard betoogt dat het in de bibliotheeksector teveel om stukken schrijven gaat en te weinig om doen. En daar heeft ze misschien wel gelijk in. Er wordt veel geschreven in onze branche, en er worden mooie plannen gemaakt. Dat signaleren wij als Innovatieraad ook. Tegelijkertijd zien we ook dat er in heel veel bibliotheken goede ideeën worden uitgewerkt, groot en klein, zonder dat daar dikke rapporten onder liggen.  En dat die plannen met meer of minder succes worden uitgevoerd. Het aanjagen van dat soort innovaties is één van onze taken. Daarnaast willen wij ook nadenken over hoe we de voedingsbodem voor goede ideeën samen met de branche kunnen verbeteren. En dan vooral door het ‘doen’ te bevorderen, door inspiratie –daar waar mogelijk– bij directeuren, teamleiders, maar vooral medewerkers te brengen. en laten weten dat dingen doen, uitproberen, falen, mislukken, opstaan en opnieuw beginnen heel belangrijk is om te leren en te veranderen.

bron: droomzaken.wordpress.com

Dat leerproces hebben wij als Innovatieraad onder andere ondersteund door aan een paar ideeën uit de InnovatieDoeDagen ontwikkelgeld toe te kennen, waaronder ‘Gevonden!’. En door de ontwikkelaars een podium te bieden op het Bibliotheekcongres van het SIOB eind 2014. Dat dan een product als ‘Gevonden!’ daarna niet gelijk op het netvlies staat van bibliotheken wil niet zeggen dat die bibliotheken het niet begrepen hebben. Ze kunnen in een andere fase zitten, er nog niet aan toe zijn, of andere prioriteiten hebben.

Irmgard verwijst in haar blog naar Seth Godin. Daar zet ik graag een ander blog van Seth tegenover. Waar we met z’n allen beter in moeten worden is intern onze ideeën beter ‘vermarkten’. Ik weet niet in hoeverre bibliotheekmedewerkers (van alle rangen en standen) deze wijze lessen ter harte hebben genomen. Dat lijkt me namelijk het begin van draagvlak voor nieuwe ideeën. En daar ben je als medewerker van een bibliotheek, aan uitwerking van ideeën van een InnovatieDoeDag allereerst zelf voor verantwoordelijk. Zelf voor je ideeën durven te gaan staan!

Dat de medewerkers waar Irmgard mee heeft samengewerkt tot het besef zijn gekomen dat hun tijd ook geld is, vind ik eerlijk gezegd bemoedigend, hoewel dat voor haar misschien zuur is om te horen. Fijn dat bibliotheekmedewerkers beseffen dat de uren die zij ergens in steken waardevol zijn. Dingen hoeven niet per se te lukken, een idee uitwerken en dan uiteindelijk tot de conclusie komen dat het (op dat moment) niet werkt is onderdeel van een groter leerproces dat wij als bibliotheekbranche met elkaar doormaken. Misschien is dat wel de grootste bijdrage van ‘Gevonden!’ Het was een mooie reis om het samen te ontwikkelen, jammer dat het nu (nog) niet gebruikt wordt, we hebben veel van de ontwikkeling geleerd, al was het maar dat niet alles kan of hoeft te slagen. Dan kun je zelfs trots zijn op de verantwoordelijkheid voor een ’mislukt’ project. Graag nodig ik Irmgard uit om haar ervaring te delen op een door de Innovatieraad geplande bijeenkomst "Durf te falen", om haar ervaringen met ons te delen. 

Om filosofisch te eindigen: het doel van de reis is niet de bestemming, maar het onderweg zijn.

Voortgangsbericht van de Innovatieraad

In februari 2015 kwam de Innovatieraad opnieuw bij elkaar. Onderwerpen van de agenda waren onder andere de voortgang van een aantal projecten waaraan we geld hadden toegekend. En verder hebben we gesproken over hoe we het innovatieklimaat in Nederlandse bibliotheken (verder) kunnen bevorderen. 

Allereerst een terugkoppeling van de projecten, die binnen de Innovatieraad ook hun eigen peetvaders of -moeders kennen. Wat zoveel wil zeggen dat een lid van de Innovatieraad als het nodig is met raad en daad de uitvoerders bij staat en informeert naar de stand van zaken.

a)      Online cursusplatform van DOKlab. Vorig jaar heeft de innovatieraad een verkenningsfase gefinancierd, hiervan komt nog een verslag (waarschijnlijk voor de volgende bijeenkomst in mei).

b)      Verhaal lokaal. DOKlab is dit project eind vorig jaar gestart, na akkoord van de innovatieraad. De focus is het verkennen en mogelijk maken van aansluiting tussen verhaal lokaal en de landelijke infrastructuur (en mogelijk daar buiten). 

c)       Beleef het in de bieb van bibliotheek Drachten (bibliotheek Smallingerland). Dit project is eveneens eind vorig jaar gefinancierd. In mei komen ze langs om te presenteren .

d)      Wijsheid in Crisistijd van bibliotheek Oss (Bibliotheek Noord-Oost Brabant). Het project bestaat uit drie onderdelen. Het onderdeel training is inmiddels in gang gezet en de aanmeldingen lopen goed. Het tweede onderdeel is de evaluatie van het originele project, waarvoor een vragenlijst naar de deelnemers wordt gestuurd (resulterend in rapport). Het derde onderdeel is een community voor kinderen (groep 5-7), waarvoor een kleine pilot wordt gedaan. Er is veel animo (per bibliotheek meerdere aanmeldingen) voor de trainingen. Bij voorstellen voor ‘in house’ training, moet op een gegeven moment een bijdrage worden gevraagd.  

e)      Raspberry Pi (Bibliotheek Kennemerwaard). 3 tot 4 Mensen werken momenteel aan dit project. Er is samenwerking met het fablab in Alkmaar, de "Kaasfabriek". Ook zijn er contacten met basisonderwijs, voor het ontwikkelen van lesprogramma’s en het ophalen van de vraag bij onderwijs. Resultaten en ervaringen zullen worden gedeeld met Frysklab en via biebtobieb met andere geïnteresseerde bibliotheken. Voor individuele klanten zijn tot nu toe vooral ‘teasers’ aangeboden, en er wordt nagedacht hoe dit een vervolg te geven (mogelijke link met verkenning online cursusplatform).

f)      Durf te vragen. Een update aan de Innovatieraad hierover is noodzakelijk gezien de ontwikkelingen tussen november vorig jaar en nu. Eind vorig jaar is Bibliotheek.nl gevraagd om een plan hoe "Durf te vragen" ingepast zou kunnen worden in het landelijk social media team. Daarop is namens de Innovatieraad feedback teruggestuurd, voornamelijk omdat het plan vooralsnog teveel gefocust was op de marketing-kant. Op dat moment was er onvoldoende tijd over om het plan te verbeteren. Omdat verdere uitscherping van het plan naar 2015 werd geschoven kwam er een praktisch probleem bij: in verband met de integratie van zowel SIOB als BNL in de KB werd het lastig om intern binnen de KB geld over te kunnen maken. Het zou dan zijn alsof de KB haar eigen projecten zou financieren door middel van het budget van de Innovatieraad.

De Innovatieraad stond voor een lastige keuze. Wij als leden van de raad blijven van mening dat een dergelijke inhoudelijke invalshoek van "Durf te vragen" (actief vragen opzoeken) waardevol is en moet worden toegevoegd aan het LSMT. De uitvoering van het idee past naar oordeel van de Innovatieraad het best bij een landelijk opererende bibliotheekorganisatie. Uiteindelijk heeft de Innovatieraad besloten om het geld wat was toegezegd niet toe te kennen. Uitvoering van het plan is op dit moment niet mogelijk binnen het team van Landelijk Social Media Team (LSMT).

Verder hebben we het gehad over een aantal ideeën die voort zijn gekomen uit een vorige Innovatie Doe Dag. ‘Semcobieb’ is gestopt, voornamelijk vanwege gebrek aan inzet van de initiatiefnemers. Zij hadden 'zakgeld' gekregen om te kijken of het idee verder kon worden gebracht. De redenen waarom een dergelijk idee niet van de grond is gekomen, kunnen waardevolle lessen bevatten voor anderen. Er is meer nodig dan alleen een goed idee, zoals partnerschappen en commitment van de directeur van je organisatie. Er wordt afgesproken dat de raad gaat nadenken over manieren waarop dergelijke ‘mislukkingen’ kunnen worden gedeeld, bijvoorbeeld een boekje zoals vorig jaar, een blog / column op biebtobieb of elders, of een ‘faal’-bijeenkomst (durf te falen).  Twee leden van de Innovatieraad komen met een plan over hoe we dit kunnen gaan organiseren.

Dat is misschien wel het belangrijkste wat we als Innovatieraad kunnen doen. Goede ideeën ondersteunen, maar ook vooral daar waar nodig informatie delen over hoe je een idee verder brengt. Want alleen een goed idee is niet genoeg. Je hebt medestanders nodig, geld en tijd in sommige gevallen. Soms heb je goed projectmanagement nodig, of juist procesmanagement. Soms gaat het om een cultuurverandering binnen een organisatie om ruimte te krijgen voor innovatie. Binnen de verschillende bibliotheken in Nederland zijn er verschillende stadia van innovatiekracht te herkennen.  Elke bibliotheek heeft wel medewerkers met goede ideeën.  Maar hoe zorgen we er voor dat ze ook verder komen dan het hebben van een goed idee? Hoe krijg je voor elkaar dat we meer van elkaar gaan leren en informatie delen over vernieuwen en innoveren? 

Een duwtje in de rug

Op 18 september heeft de Innovatieraad voor het eerst geld toegekend aan de ingediende projecten die door Edwin Mijnsbergen in zijn inventarisatie naar voren waren gekomen. Een stevig aantal projecten vanuit het hele land. Meer dan honderdvijftig projecten, groot en klein, en soms ook rijp en groen door elkaar. De hele lijst overziend moet ik zeggen dat ik als voorzitter van Innovatieraad heel blij ben met het overzicht. Wat gebeurt er veel in bibliotheekland!

Adeline en Johan van het SIOB en B.NL hebben een aantal dagen hard gewerkt om al die projecten in te delen op de velden van Cohen, en om ze te scoren op haalbaarheid, vernieuwend, schaalbaarheid, complexiteit. Een ware heldendaad hebben ze verricht met al dat werk! Want het is niet eenvoudig om die projecten goed te duiden, dat konden we merken bij de bespreking er van. Want wat voor de ene organisatie nieuw is, is voor een ander al gesneden koek. Terwijl op een ander domein misschien diezelfde vooruitstrevende bibliotheek nog een beginneling is. Dat maakt het wegen echt niet eenvoudig, en toont ook aan dat er in het bibliotheekveld in Nederland heel veel bibliotheken in diverse stadia van innovatie bezig zijn in diverse domeinen. Dus alle hulde aan Adeline en Johan en aan alle bibliotheken.

We hebben uiteindelijk besloten om niet zelf als innovatieraad de scores nog eens dunnetjes over te doen. Dat zou tot ellenlange discussies leiden, en wellicht haarkloverij op wanneer iets innovatief was, en wanneer niet. We hebben de projecten met de hoogste scores beoordeeld op basis van ons gevoel. Werden we er warm van, enthousiast. Draagt een project naar ons idee iets bij aan de ontwikkeling van de bibliotheek, aan het toekomstige bibliotheekwerk in al zijn veelvormigheid?

Van te voren hebben we heel duidelijk afgesproken dat leden van de Innovatieraad, waaronder ook ikzelf natuurlijk, zich van stemming zouden onthouden op projecten die door hun eigen organisaties waren ingediend.  Dat om belangenverstrengeling te voorkomen. De overige innovatieraadleden zijn wel zo kritisch op projecten dat er geen sprake is van songfestivalstemgedrag ;-) dus er worden geen stemmen gegeven omdat we elkaars buren zijn, of elkaar zo aardig vinden.

Binnen drie groepen van de beleidsvelden van Cohen is er uiteindelijk geld toegekend aan projecten. In de vierde groep bleken alle projecten al geld te hebben gekregen in een eerdere ronde, en dat leek ons dan voldoende. Wat was voor ons nou de overweging om deze projecten uit te kiezen.

Durf te vragen: dit project ziet de Innovatieraad in relatie tot het Landelijk Social Media Team (LSMT). Hiermee wordt al een stevige invulling gegeven aan nieuw bibliotheekwerk, luisteren naar de vraag van burgers op sociale media, en die interactief op de hoogte stellen van wat de bibliotheek allemaal te bieden heeft. En ook webcare zit al in dit project ingebed. Maar wat er nog niet heel erg in zit, is het digitale inlichtingenwerk, Dus bij het luisteren over wat er allemaal rondom lezen, luisteren, films etc op Twitter en Facebook voorbij komt, vragen rondom thema's die voor de bibliotheek relevant zijn beantwoorden. Omdat naar het oordeel van de Innovatieraad daarmee die landelijke dienstverlening een verdere verdieping krijgt hebben we het project van Esther Valent uitgekozen. Het landelijk Social Media Team krijgt de opdracht om samen met Esther haar idee te borgen in het LSMT, en een business case te maken zodat dit project ook geborgd kan worden binnen de dienstverlening van de bibliotheken die hier aan mee (gaan) doen.

Wijsheid in tijden van crisis en Lezers van Stavast: Dit twee projecten geven naar ons idee een nieuwe impuls aan het bibliotheekwerk. De kennis van de bibliothecaris staat weer centraal, maar ook zijn nieuwsgierigheid, zijn reflectie op de maatschappij en de wens om daar met burgers over van gedachten te wisselen. De bibliothecaris als programmeur, begeleider, filosoof, spiegel. Een project waar veel bibliotheken in hun werkgebied ook een spin-off van kunnen maken,

Raspberry Pi: Een project gericht op het leren programmeren, kennis maken met open source programmeertaal en zo jongeren samen laten werken in het vinden van oplossingen voor bepaalde vraagstukken, of gewoon samen leuke of grappige dingen maken. Achterliggend programma van dit project is de bibliotheek van 100 talenten, waarbij de bibliotheek aansluit bij de diverse intelligentie van kinderen en niet alleen op leesvaardigheid of mediawijsheid focust. De Innovatieraad ziet in dit project een mooie kans om samen te werken met de bibliotheken die al met een 'Makerslibrary' bezig zijn, en geeft dat dus ook als opdracht mee.


Al met al een mooie eerste oogst uit een rijk veld van inzendingen. Ik ben benieuwd naar wat er in het najaar nog meer in de prijzen valt.

Wat gaat de Innovatieraad het komende half jaar doen?

We communiceren via onze eigen open groep op biebtobieb, waar onder meer verslag is gedaan over de eerste bijeenkomst. Daar hebben we ook een oproep  gedaan voor ideeën, vraagstukken en thema’s die de sector bezighouden. De afzonderlijke leden van de innovatieraad reageren via de open discussie op biebtobieb op ingebrachte ideeën en vragen. Daarnaast hebben we een eigen twitteraccount, @innovatieraad, waar we zoveel mogelijk interessante tweets met betrekking tot (bibliotheek)innovatie verspreiden. Beide kanalen kunnen ook naar hartenlust gebruikt worden om de raad te benaderen.   

Eind 2013 zijn vanuit de Innovatieagenda vier projecten gefinancierd: alle projectleiders presenteren in de loop van 2014 hun project bij de innovatieraad. Daarnaast zullen ook andere projecten die in voorgaande jaren met innovatiegeld van SIOB/BNL zijn ondersteund de revue passeren.

https://innovatiemanagement.wikispaces.com/Model+van+Tidd+voor+het+innovatieproces

In de twee bijeenkomsten van de innovatieraad is onder andere uitvoerig gesproken over een visie op innovatie, ofwel een gezamenlijk uitgangspunt, welke bepalend is voor de activiteiten van en ondersteuning door de raad. Een notitie over dit model is in de zomer gepubliceerd.

Dit model zullen we gebruiken om te oordelen over de ondersteuning van ideeën, pilots en projecten in de tweede helft van 2014. We halen ideeën op met behulp van onder meer de inventarisatie van vorig jaar, uitkomsten van events als de innovatiedoedag  en aangedragen ideeën vanuit het veld (bijvoorbeeld via biebtobieb). En we vragen Edwin Mijnsbergen of hij een update van de inventarisatie wil maken, zodat we een(zo)  actueel (mogelijk) beeld hebben. Wat we verder nog willen doen is een update van de projectinventarisatie, uitwerking van kennisdeling en het organiseren van meer events zoals een innovatiedoedag, om de innovatiewil en –kracht levend te houden in de branche juist ook bij de doenkers.

Heb je opmerkingen, vragen, ideeën die je met ons wilt delen, schroom dan niet, voel je uitgenodigd om met één van ons contact op te nemen via biebtobieb of onze twitteraccount.

Wat heeft het eerste half jaar van de Innovatieraad opgeleverd?, deel 3

Omdat de innovatieraad van het SIOB ook nog zakgeld heeft gekregen, € 100.000,-- innovatiegeld hebben we een oproep gedaan via biebtobieb om met innovatievoorstellen te komen waaruit wij een keuze kunnen maken of we daar geld voor beschikbaar willen stellen. We kregen tot nu toe zes voorstellen  en vragen: google glass, durf te vragen, denktank, registratiesystemen, lezen en leesplezier en sociotheek die in de vergadering zijn besproken en waar vervolgens per voorstel op biebtobieb terugkoppeling op is gegeven. Vooralsnog hebben we voor geen van de ideeën nog geld beschikbaar gesteld. Of omdat er al iets was wat er op leek, en we de indieners daarmee  in contact konden brengen; soms nog te weinig onderbouwd, ook niet na doorvragen of omdat voor ons de koppeling met de doelstelling van de bibliotheek niet helder was.

We zijn er ons van bewust dat het gevaarlijk is om je als raad een mening aan te meten over innovatie in de branche, en over hoe die vorm gegeven zou moeten worden. Daarom zijn Adeline van der Berg (SIOB) en Johan Stapel (B.NL) (begeleiders innovatieraad) nog eens wezen praten met Bert Mulder  (lector aan de Haagse Hogeschool en een van de inleiders tijdens de eerste innovatiedenkdag najaar 2013). Naar aanleiding van de terugkoppeling van dat gesprek kwamen wij tot een verdere aanscherping van onze visie. We hebben als raad maar een beperkt budget, daarmee moeten we voor een bepaalde focus kiezen. Anders gezegd: aan welke soorten innovatie draagt de raad bij? Bert Mulder impliceert disruptieve innovatie in plaats van incrementele – is dat de juiste weg of verdienen verbetertrajecten en/of het afmaken van bestaande projecten meer aandacht? In gewoon Nederlands ;-) willen we gaan voor groots en meeslepende innovaties die de branche op zijn kop zet, of willen we gaan voor een groeiproces, waarin verandering in de branche meer geleidelijk kan gaan. Als innovatie wordt gezien als proces, op welke fases zou de raad dan moeten focussen? Biedt het rapport van commissie Cohen een kader voor deze focus? In hoeverre zouden de verschillende fases zoals beschreven in Permanent Innovation van Langdon Morris als richtlijn kunnen dienen?

Naar aanleiding van uitspraken van Bert Mulder, passeren een aantal verschillende mogelijke scenario’s voor het besteden van het budget de revue: een wedstrijd, poll, jaarlijkse bijdrage aan een ‘innovatiecentrum’ die daarmee het vertrouwen van de raad krijgt, onderscheid maken in klein en groot geld, nieuwe projecten, verbeterprojecten en groeiprojecten.

www.hansklaasse.nl 

We kiezen in eerste instantie dus meer voor de incrementele projecten, waarbij ik niet uitsluit dat er toch ruimte is voor een disruptieve besteding van het innovatiegeld. Maar dat zou wel eens kunnen betekenen dat wij dat als innovatieraad ook zodanig moeten herkennen en daar vol achter willen gaan staan. Dat we begeesterd raken van een idee en allemaal vol geloven in het idee van die innovator. Maar ik heb dat soort ideeën nog niet binnen zien komen, en ik weet ook niet of die zich bij ons zouden melden ;-) We hebben uiteindelijk een driesporenmodel van innovatie ontwikkeld  wat we voor onszelf als richtlijn gebruiken, aan de hand waarvan we ingediende projecten beoordelen. Als je dus van plan bent om een project in te dienen bij ons neem dan dit model in ieder geval even in ogenschouw. Kun je vast wel gebruiken bij het indienen van je project ;-)

Wat heeft een half jaar Innovatieraad opgeleverd, deel 2

Over zoiets als innovatie ben je natuurlijk niet zomaar uitgepraat, zeker niet met de groep zeer bevlogen mensen in de raad. Dus bij onze tweede meeting hebben we nogmaals onze verbale messen gescherpt en met elkaar gesproken over lacunes en aandachtsgebieden. 

We hebben gediscussieerd over borging en evaluatie van resultaten. De lessons learned zijn van groot belang voor de betrokken organisatie, en voor de branche. Je zou wel eens meer kunnen leren van wat er mis is gegaan, dan van de successen.Wij zien het als onze rol het delen van lessons learned na afronding van het project te signaleren en te stimuleren. Bij aanvang van het project moet al nagedacht worden over hoe het product / de dienst kan worden verduurzaamd (‘je begint pas te leren als het project al is afgerond’). Aan de ene kant  gaat het daarbij om borging en voortzetting van de resultaten, anderzijds om overdraagbaarheid naar het landelijk niveau. Wanneer hoort een project/dienst/product op welke plek thuis in het gehele stelsel? Moeten wij daar als innovatieraad en rol in spelen en zo ja hoe dan? Of bewijzen goede projecten zichzelf?

Wat natuurlijk ook ter tafel is gekomen is de lokale diversiteit: gezien de aard van de sector (decentraal), lijkt het soms alsof het krioelt van de initiatieven en projecten, hoewel het ook noodzakelijke lokale variaties betreft. Voor ons is het de kunst om hier de uitschieters uit te selecteren. De verbinding op nationaal niveau vindt op dit moment bijvoorbeeld plaats met de nieuwe wetgeving en het rapport van de commissie Cohen. Verder zal Edwin Mijnsbergen weer een nieuwe inventarisatie doen van innovatieve projecten in het land, waardoor er een beter overzicht ontstaat. We hopen als raad dat juist door die inventarisatie bibliotheken die min of meer met hetzelfde bezig zijn ‘de geest’ krijgen om contact met elkaar te leggen en te kijken of er door krachtenbundeling niet een groter effect kan worden bereikt. Daarnaast denken we dat sommige issues de sector als geheel kunnen bedreigen; de raad kan daarin een signalerende rol spelen. Die zullen wij dan aankaarten bij de Koninklijke Bibliotheek en bij de VOB.

Kennismaking van deelnemers IDD, foto door Moqub

De Innovatiedoedag verdient wel een aparte plek. Min of meer ontstaan uit de bootcamplibrary is in 2012 door een groep bibliothecarissen en betrokken mensen van buiten de branche een eerste IDD georganiseerd in Middelburg. Vooral weinig managers ;-) maar doenkers (denkers en doeners) die samen aan de slag gingen met ideeën. Persoonlijke noot van mij als voorzitter is dat ik hoop dat we met het ondersteunen van IDD bibliothecarissen even net dat extra steuntje in de rug kunnen geven om verder te gaan in hun ideeën. Misschien krijgen ze nog niet de handen op elkaar bij hun eigen directeur, maar door samen met collega’s en bevlogen mensen van buiten de branche aan hun idee te werken wordt hun verhaal sterker en de kans op uitvoering, ergens in het land, groter.

Op woensdag 21 mei de tweede Innovatiedoedag plaats, gedeeltelijk gesponsord vanuit de Innovatieagenda. Veertig deelnemers van bibliotheken, maar ook van daarbuiten, kwamen bijeen in Soest om nieuwe ideeën te bedenken in unconference-vorm. Tijdens de eindpresentatie in Idea passeerden diverse plannen de revue, die uiteenliepen van een culibieb (samen eten, tuinieren, koken en kennisdelen), een taal- en een mediawijsheidspel, tot ‘Gevonden!’, waarin de bibliotheekmedewerker met haar specifieke kennis en ervaring centraal staat. Wij als innovatieraad sloten aan het eind van de dag aan en zeiden toe de gepitchte ideeën – en mogelijke manieren van ondersteuning – te bespreken in de volgende vergadering op 19 juni. 

Er zijn diverse (video)verslagen van de dag beschikbaar op de IDD-website.  Inmiddels hebben we twee projecten aanmoedigingsgeld beschikbaar gesteld. 

Wat heeft het eerste half jaar Innovatieraad opgeleverd? deel 1

Eerst maar even de ontstaansgeschiedenis, ingegeven door de ervaringen  en aanbevelingen die het SIOB afgelopen Jaren had opgedaan met innovatie in de branche kwam zij in 2013 met het idee een innovatieraad op te richten.  De innovatieraad zou moeten zorgen voor draagvlak, krachtenbundeling en inspraak op het gebied van bibliotheekinnovatie. Eind 2013 werd de landelijke innovatieraad opgericht (zie hier voor de doelstelling en de taakomschrijving).

De raad bestaat uit de volgende personen: Theo Peeters - Theek5, Jos Debeij - de Bibliotheek Deventer, Jacques Malschaert - Bibliotheekservice Fryslân, Theo Meereboer - COMMiDEA, Frank Huysmans – WareKennis en ik zelf Erna Winters - Bibliotheek Kennemerwaard (voorzitter).

We zijn sinds de startbijeenkomst op 20 februari meerdere keren bij elkaar geweest, in totaal nu 3 keer. Vooral de eerste twee bijeenkomsten gingen heel erg over wat wij als raad nu verstaan onder innovatie, wat voor type innovaties wij belangrijk vinden, en hoe wij als raad een bijdrage kunnen leveren aan innovaties in de branche. Naast een roadmap van het SIOB, welke prioriteiten en aandachtsgebieden liggen er voor dit jaar, en hoe gaan we daar mee om, hadden we het ook vooral over onze visie op innovatie. We kwamen tot onder andere de volgende overwegingen:

TNS-NIPO

-       Innovaties zijn niet alleen digitaal: er ligt ook een inhoudelijke nadruk op het belang van lezen en informatievaardigheden. Technologische ‘snufjes’ moeten wel een goed inhoudelijk verhaal hebben, te linken zijn aan de doelstelling van de bibliotheek.

-       De link naar de maatschappelijke doelstelling van de bibliotheek is een belangrijk criterium, waarbij inhoudelijke speerpunten uit het rapport Cohen als basis gelden.

-       We willen een klimaat van innovatie bewerkstelligen en instrumenten gebruiken om innovatiekracht te vergroten, zoals een innovatiedoedag. Een innovatieve organisatiecultuur en veranderingen in benodigde vaardigheden voor medewerkers spelen daarin een grote rol.

-       Procesmatig willen wij ervoor zorgen dat projecten tot wasdom worden gebracht en goed worden ingebed in organisaties. Daarnaast willen wij uitgaan van een bewezen noodzaak van een oplossing; betrokkenen moeten zelf ook bereid zijn tijd en geld te investeren.

Wij als leden van de innovatieraad zien een grote kans om het ‘eigenaarschap’ van innovatie goed te beleggen, innovatie te organiseren en daarmee innovatieve initiatieven beter tot wasdom te laten komen door het toekennen van stimuleringsgelden. Als randvoorwaarde aan het toekennen van stimuleringsgeld vinden we dat resultaten moeten kunnen worden hergebruikt (overdraagbaarheid en opschaalbaarheid van projecten en ideeën) en vinden we kennisdeling met de branche uitermate belangrijk.

Dit was de eerste van een aantal blogs, er volgen er nog meer.