Een (on)zekere toekomst

De afgelopen tijd hoor ik om mij heen heel veel berichten over bezuinigingen, sluitende bibliotheken, ontslagen. Ook wij in Kennemerwaard zijn geconfronteerd met bezuinigingen en er komen er nog meer aan. Vooralsnog hebben wij gelukkig nog geen vestigingen hoeven te sluiten.

Ik maak me wel zorgen. Zo las ik in het NRC deze week het bericht over sluitende bibliotheken in Waterland. En hoor ik van West-Friesland ook alarmerende berichten over sluiting van vestigingen, Hollands Kroon waar het zelfde dreigt. Wat ik iedere keer hoor als er een ambtenaar of een wethouder aan het woord komt is dat de bibliotheek niet meer van deze tijd is, dat alles digitaal kan, of dat er met onbemenste uren prima in de uitleenfunctie kan worden voorzien. De bibliotheek wordt als een dubbeltje plat geslagen, en we worden neergezet als iets dat uit de tijd is.

Terwijl: 15% van de bevolking laaggeletterd is
25% van de leerlingen met 2 jaar leesachterstand van de basissschool komt
jongeren moeite hebben met het vinden van de juiste informatie en het beoordelen van informatie op juistheid
ouderen baat hebben bij het stimuleren van de geest door bijvoorbeeld boeken te lezen, of in lees- of discussiegroepen te gaan; en zich zo ook nog eens minder eenzaam voelen.

www.piazzadelarte.be

Nu ken ik de situatie van mijn collega bibliotheken niet in de finesses. Ik heb een aantal voorbeelden gezien waarin steeds meer aan de openingstijden werd geknabbeld, aan extra activiteiten, cursussen en lezingen, aan ondersteuning voor het onderwijs. Alles wat juist niet uitlening was is weggesneden. Vaak omdat de gemeente zei dat ze er niet meer voor wilden betalen, of dat ze het geen taak van de bibliotheek vonden. En nu volgt daarop in enkele gevallen de rederening van gemeenten dat lezen voor je plezier is, dat het een hobby is en dat je dat als gemeente voor volwassenen niet hoeft te subsidieren. Omdat dit ook is wat is overgebleven na al eerdere bezuinigingsacties. Alleen de uitleenfunctie staat nog overeind.

Ook in Kennemerwaard worden wij met enige regelmaat geconfronteerd met dezelfde denkbeelden als in de tweede en vierde alinea hierboven genoemd. In de discussie met wethouders en ambtenaren hameren wij telkens op de reden waarom mensen naar de bibliotheek komen. Onze onvolprezen behoeftepiramide. Dat de reden waarom bibliotheken ooit zijn opgericht is mensen de mogelijkheid te geven zichzelf te ontwikkelen. En dat die reden nog steeds overeind staat. Omdat de maatschappij ontwikkelde mensen nodig heeft, zelfredzame mensen.  Mensen moeten kunnen lezen om volwaardig mee te kunnen doen in de maatschappij, en mensen moeten in staat zijn om hun eigen mening te vormen door informatie te vinden en te beoordelen op juistheid. Die kunnen dat niet vanzelf, daar moet je ze bij helpen. In samenwerking met die mensen, met het onderwijs, met welzijnsinstellingen, met de gemeente.

Tot nu toe blijkt telkens in discussies met wethouders, met ambtenaren, met raadsleden dat we met succes kunnen verdedigen waarom de bibliotheek zo belangrijk is. Dat we best bereid zijn om te kijken naar slimme oplossingen, maar dan juist vanuit welke taak de gemeente vindt dat de bibliotheek zou moeten vervullen in de samenleving. En dan blijkt dat de onderste laag van de behoeftepiramide, om mensen zelfredzaam te maken door elke gemeente als een wezenlijke taak wordt gezien. En het grappige is dan, dat je het om kunt draaien. Want dan is de uitlening niet meer leidend, maar juist ondersteunend geworden. Dan is het hebben van een goed netwerk van bibliotheekvoorzieningen in de gemeente van groot belang. Dan hoeft dat niet persé een eigen vestiging te zijn, maar gaat het er wel om hoe je de kwetsbare groepen het best kunt bereiken. Dan reik je als bibliotheek buiten je muren, en ga je samen met de gemeente op zoek naar hoe je het best je gezamenlijk doel kunt bereiken. En zet je in op ondersteuning van onderwijs, het maken van cursussen om mensen wegwijs te maken op internet en in sociale media, organiseer je spreekuren van advocaten, notarissen, patientenverenigingen etc. Dan zijn juist ineens de 'extra's' de basis geworden. Dan gaan daar uren van medewerkers in zitten.

We hebben het pleit zeker nog niet beslecht, maar we zijn op de goede weg. Ik heb vertrouwen in een zekere toekomst!

Diversiteit in de bibliotheek

Vandaag na een jaar lang voorbereiding heeft het managementteam van onze bibliotheek een klap gegeven op ons nieuwe functiehuis. Een stevige klus, want in het functiehuis staan alle oude functies (van de fusie vier jaar geleden) en de nieuwe functies (van ons organisatieontwikkelplan). Een totaal van 48(!) functies. Allemaal losse puzzelstukjes in het proces van het bouwen van een organisatie die nooit af zal zijn.

Nu kun je natuurlijk zeggen dat dit wat veel van het goede is voor 130 medewerkers. Een aantal van die functies zal komen te vervallen binnen nu en twee jaar, een aantal functies zal alleen opgevuld worden wanneer formatie beschikbaar komt en de prioriteit hoger wordt. Het is denk ik wel wenselijk dat we op termijn terug gaan in het aantal functies, meer generiek waar mogelijk. Als de puzzel van onze organisatie maar blijft kloppen.

En toch... als je kijkt naar de diversiteit van de functies dan snap ik heel goed de verzuchting van één van de OR-leden: "Dit zouden mensen van buiten de bibliotheek eens moeten zien, hoe divers het werk hier is, en hoeveel verschillende functies we hebben."

En zo is het.... de bibliotheek heel divers! En met talloze mogelijkheden om je te kunnen ontwikkelen als je kunt en wilt.

De Biebsearch motor is gestart

Gisteren was de kick-off van Biebsearch bij het Bonhoeffercollege in Castricum. Een mooie Noord-Hollandse primeur.

Na bijna twee jaar praten, voorbereiden, draagvlak creëeren bij leerkrachten en ouders, gingen we gisteren van start. Met een kick-off bijeenkomst. En dat was leuk. Veel mensen van de bibliotheek, een hele dosis leerlingen, de wethouder, de rector, leerkrachten. Iedereen was er. Er was zelfs een bieblied geschreven. "Ik wil je bieb zien" . En iedereen was enthousiast.

Wat ik mooi vond om te zien was dat onze medewerkers die het hele project hebben begeleid en gaan begeleiden aangesproken werden door leerkrachten, alsof zij collega's waren. De schoolmediathecaris vertelde dat er na de scholing voor de leerkrachten al gelijk meer vragen kwamen in de mediatheek. De leerkrachten hadden al plannen aangevoerd om mediawijsheidlessen voor de brugklassers te doen in het laatste leskwartaal voor de zomervakantie. Om ze nog maar even wat extra bagage mee te geven. De rector gaf aan dat ze blij was dat de oorspronkelijke weerstand bij docenten nu bijna afgenomen was tot nul. En dat ze mij wel heel graag weer uit wilde nodigen voor een overleg met haar collega-rectoren uit dezelfde scholengemeenschap. En dat is goed nieuws.

In onze vestiging in Castricum hebben we de collectie en de inrichting aangepakt en meer toegespitst op jongeren. De medewerkers zijn bijgepraat en waar nodig geschoold in wat Biebsearch is. Zodat het beeld dat we in de school neerzetten ook terug te vinden is in de bibliotheek.

Het motortje van de samenwerking met deze school is gestart. Nu moeten we gas geven en gaan schakelen.

Wie durft te oordelen?

Vrijdagavond ging ik met een vriendin naar de voorstelling "Geheim" van Leoni Jansen in theater De Vest in Alkmaar. We waren er allebei behoorlijk van onder de indruk. Nu werkt mijn lief toevallig ook in een theater, De Meerse, in Hoofddorp. En als hij in het weekend theaterdienst heeft ga ik vaak met hem mee. Dus gisteravond zat ik opnieuw in het theater, bij "Geheim" van Leoni Jansen. Het is niet vaak dat ik de kans krijg om twee maal een voorstelling te zien, laat staat dat ik dat snel zou doen. Maar deze keer zei ik gelijk toen hij meldde dat het deze voorstelling was, dat ik dat graag samen met hem ging bekijken.

Eerst het verhaal. Leoni Jansen krijgt op 16 jarige leeftijd te horen dat haar vader in de oorlog 'fout' is geweest. Hij dacht dat de Duitsers een goed verhaal hadden, en is toen in Duitsland gaan werken. Uiteindelijk heeft hij dienst genomen bij het Duitse leger en heeft waarschijnlijk als enige Nederlander in het Afrika Korps van Rommel gevochten. Hij is krijgsgevangene geweest in de Verenigde Staten en na de oorlog veroordeeld wegens collaboratie. Zij en haar 13 jarige broer kregen te horen dat ze het nu wisten en er vervolgens NOOIT meer over mochten praten.

Vervolgens vertelt ze dat ze een moeizame relatie met haar vader heeft onderhouden. Dat hij erg joviaal en gastvrij kon zijn, maar haar ook tot aan de grond kon afmaken. Hij kon haar het gevoel geven dat ze een waardeloze dochter was, of de allerbeste, allerliefste, allerslimste. Haar vader is in 1999 overleden, en toen dat gebeurde was de relatie tussen haar vader en haar zo slecht dat ze er niets bij voelde. Ze hield niet meer van hem.

En dan, een aantal jaren later, ervaart ze tijdens een wandeltocht naar Santiago de Compostela, de aanwezigheid van haar vader. En dan weet ze ineens weer dat hij ook heel veel van haar heeft gehouden. En dat besluit ze om zijn voetsporen tijdens de oorlogsjaren na te speuren. En daar gaat dus de voorstelling over.

Wat ik heel knap vind van de manier waarop Jansen vertelt over haar vader is dat ze nergens een oordeel uitspreekt. Ze vertelt wel over hoe zij zich voelde, wat zijn gedrag met haar deed. Maar ze spreekt geen veroordeling over hem uit. Ze probeert ook niet te verklaren waarom hij zo was, zo 'afstoten en aantrekken'. Dat zou heel makkelijk zijn, om zijn gedrag van later te verklaren vanuit de kennis van zijn verschrikkelijke ervaringen in het Afrika Korps, in de Prisoner of War kampen in de V.S. of zijn gevangenschap in Veenhuizen. Dat doet ze niet. 

Wat Leoni wel doet in de voorstelling is de vraag stellen hoe wij als publiek nu naar haar kijken, als een zangeres met een foute vader? Of is ze nog steeds Leoni Jansen? Of is ze dapperder geworden nu ze dit verhaal in de openbaarheid heeft gebracht? En ze stelt zichzelf de vraag of zij in een oorlogssituatie aan de 'goede' kant zou staan. Het oordeel is in het licht van de geschiedenis veel makkelijker te vellen, dan wanneer je er midden in zit. 

Nu is mijn associatie met ons vak misschien wat ver gezocht, maar ik moest door de voorstelling van Leoni Jansen erg denken aan het essay van bibliotheek Maasland "Over bibliotheken en betrokkenheid". Waar het er om gaat dat de rol van bibliotheken is om mensen te leren de juiste vragen te stellen. Niet altijd op zoek naar antwoorden, naar zekerheden, naar oordelen... Maar met een open geest en een liefdevolle blik proberen om met elkaar een betere samenleving te maken.

Wat blijft is schoonheid van voorstellingen, van verhalen en van prachtige liederen. Wie kan, wil ik zeker aanraden om naar de voorstelling van Leoni Jansen te gaan, het boek te lezen of anders naar haar prachtige muziek te luisteren. 

Een pluim op onze hoed

Bibliotheek Kennemerwaard doet met een flink aantal andere bibliotheken mee aan het digitale BiebPanel. Leden van de bibliotheek worden per kwartaal gevraagd om via internet een vragenlijst in te vullen. Daarbij werden ze de laatste keer bevraagd op hun tevredenheid over de dienstverlening in het algemeen van de bibliotheek.

En dan doen wij het goed! In vergelijking tot de andere bibliotheken die mee doen scoren wij beter op openingstijden, op de beschikbaarheid en vindbaarheid van materialen, op het personeel en op de activiteiten.

Natuurlijk zijn er altijd verbeterpunten en aanbevelingen. Daar gaan we mee aan de slag. Niet alles kan tegelijk (uitbreiding collectie informatief, dvd's, cd's), sommige zaken kosten tijd om voor te bereiden (uitbreiding openingstijden) en sommige zaken hebben we al voorzien en zijn al doorgevoerd (inleverattentie).

We zijn blij met onze leden die zo tevreden met ons zijn. En we doen ons best om dat percentage nog hoger te maken.
En op onze 5% criticasters zijn we het allerzuinigst. Want lof toegezwaaid krijgen is heerlijk... kritiek krijgen op hoe het beter kan is misschien wel nog waardevoller.

Dank aan alle onze BiebPanelleden.

Sport en lezen gaan uitstekend samen

Vanochtend startte in alle bibliotheken in Nederland het Nationale Voorleesontbijt. In Kennemerwaard hebben we naast wethouders, burgemeesters, brandweermannen die voorlezen ook spelers en de trainer van AZ bereid gevonden om te komen voorlezen.

Op een stuk of 7 of 8 basisscholen kwamen verschillende spelers van AZ in koppels van twee voorlezen. Gudmunsson, Johansson, Maher, Martens en hun collega voetballers lieten in plaats van hoe goed ze een balletje kunnen hoog houden, zien dat ze goed kunnen voorlezen. Dat ze inzien hoe belangrijk het is om te lezen, om voor te lezen.

In Alkmaar Centrum in de bibliotheek was Gertjan Verbeek onze gast. De kinderen hingen aan zijn lippen. Na afloop kregen de kinderen natuurlijk ook een mooie poster van het elftal van AZ, een leuke bonus ;-)

Gertjan werd geinterviewd. Deze keer niet over de opstelling, over de resultaten, over wel of niet een terechte rode kaart. Nee, over hoe belangrijk voorlezen is, en hoe fijn lezen is. En ik kan natuurlijk weer allerlei onderzoeken erbij halen die bewijzen dat lezen goed voor je is. Dat je er slimmer van wordt, dat je betere kansen krijgt op de arbeidsmarkt. Maar doe dat ik lekker niet.

Want vandaag is bewezen dat lezen en sport uitstekend samen gaan. Een gezonde geest in een gezond lichaam.

Bestuurlijk overleg met wethouders

Gisteren hadden we gelukkig weer een bestuurlijk overleg met onze wethouders en ambtenaren. Vorig jaar was er door allerlei oorzaken maar één keer een overleg geweest, terwijl we dat graag minimaal twee keer per jaar doen. Met alle wethouders en ambtenaren om tafel om met elkaar van gedachten te wisselen. Elkaar op de hoogte te houden en wij als bibliotheek geven dan graag wat doorkijkjes naar de toekomst.

Gisteren hebben we een presentatie gegeven over wat de bibliotheek kan doen op het gebied van bestrijding laaggeletterdheid. Deze presentatie hebben we wel eerder gehouden, maar het is belangrijk om hem keer op keer te herhalen. De cijfers liegen er natuurlijk niet om, en dan zie je dat wethouders er toch elke keer weer van schrikken. 1,5 miljoen laaggeletterden in Nederland, 25 % van de leerlingen verlaten het basisonderwijs met 2,5 jaar leesachterstand. En wat mooi dat wij daar als bibliotheek een belangrijke rol in willen en kunnen spelen om dat probleem met samenwerkingspartners aan te pakken. Langdurig, structureel, samen.

Als je dan vervolgens vraagt hoe de verschillende gemeenten/wethouders daar in staan, zie je wel verschillen. De één is zeer bereid daar in te investeren, vindt het een belangrijke taak van de bibliotheek. Deze wethouder wil graag met zijn collega van Onderwijs, met de schoolbesturen en de bibliotheek om tafel om te kijken of en hoe we dit naar de toekomst vorm gaan geven. En daar word ik natuurlijk blij van, van zo'n voortvarende wethouder met een gedreven opstelling.

De ander zegt het belangrijk te vinden, maar wil ook zeker bibliotheekwerk voor ouderen overeind houden. Dat is mooi. Want dat willen wij ook. En deze wethouder geeft aan in het kader van de bezuinigingen zeker goed naar de meest kwetsbare doelgroepen te willen kijken. En dat de rol die de bibliotheek heeft in de toekomst te maken heeft met de leesvaardigheid en met de informatievaardigheden. Dat biedt ook kansen. Want wij vinden informatievoorziening een belangrijke taak van de bibliotheek, juist in het digitale tijdperk.

Eén gemeente zegt dat de bibliotheek een belangrijke basisvoorziening is, en dat het goed is om te kijken hoe we zoveel mogelijk resultaat kunnen behalen op het terugdringen van taalachterstanden. Ook mooi, dat geeft gespreksstof voor de toekomst.

En één gemeente zegt dat dienstverlening aan het onderwijs prima is, goed om de laaggeletterdheid aan te willen pakken. Maar dat de scholen daar ook iets aan bij moeten dragen. Want dat die nu het bijna 'om niet' krijgen. Dat biedt ook genoeg gelegenheid tot gesprek. Want waar leg je de lasten neer van de structurele aanpak. En waar komen de lasten te liggen als je er niet structureel in investeert....? En zet je dan in op preventie, op het geven van kansen.... of ga je aan symptoombestrijding doen?

Eén van de mooiste uitspraken van het overleg vond ik dat alle vier de gemeenten uitspraken dat de regionale samenwerking die op andere beleidsterreinen in gemeenschappelijk regelingen wordt vorm gegeven, ook afgespiegeld kan worden op de bibliotheek. Dat er niet zo maar bezuinigd kan worden en verwacht kan worden dat de rest het dan wel opvangt. Dat je dat in regionaal overleg tussen de wethouders moet zien op te lossen.

Al met al een vruchtbaar overleg dat zijn vervolg zal hebben in lokale overleggen en in het najaar weer met alle vier de gemeenten om tafel. Een nieuwe datum is gelukkig al geprikt!