Het
blog van Peter van Nugteren naar aanleiding van de
uitzending van
Bieb-a-palooza roept om een reactie, want het betreft hier onder
andere kritiek op de visie van bibliotheek Kennemerwaard, in de uitzending door
Marieke van Hartevelt verwoord. Peter vraagt op Bieb-to-bieb om een bredere
discussie in de branche, omdat uit reacties op zijn blog door medewerkers uit
de bibliotheek blijkt dat zij zich bedreigd voelen door de inzet van
vrijwilligers, dat de waardering voor het vak onvoldoende is, laat staan de
waardering voor vrijwilligers. En dat beleidsmakers en bibliotheken een
speelbal zijn geworden van de liberale politiek.
Juist…. Er staat nogal wat. Ik kan niet voor andere
bibliotheken spreken, alleen voor onze eigen organisatie: bibliotheek
Kennemerwaard. Daar werken we met zo’n 130-135 professionals en daarnaast ook
nog zo’n 250 vrijwilligers. Onze betaalde krachten hebben we de afgelopen jaren
steeds aangemoedigd om zich te ontwikkelen en mee te groeien in de veranderingen
die gaande zijn in de bibliotheek en de samenleving. Zo hebben we al jaren
(zoals bijna alle bibliotheken in Nederland) zelfbedieningsapparatuur, waardoor
onze leners zelf hun boeken e.d. kunnen uitlenen en inleveren. Daardoor zijn er
minder medewerkers nodig om dat logistieke proces te begeleiden. De vrijgekomen
uren zijn oa ingezet voor uitbreiding openingsuren en voor het organiseren van activiteiten
rondom taal- en leesbevordering, bestrijding laaggeletterdheid, lezingen en
debatten, digitale vaardigheden etc. Zoals in veel bibliotheken gebeurt.
In de meeste van onze vestigingen worden ook vrijwilligers
ingezet om leners te assisteren bij het bedienen van de
zelfbedieningsapparatuur mocht een klant er niet uitkomen. Als het te
ingewikkeld wordt is er een betaalde kracht die bijspringt. Het werk dat wij
aan vrijwilligers bieden heeft ook als doelstelling om mensen (excuus voor het ‘kotswoord’
) meer te kunnen laten participeren. Hun kansen in de samenleving te vergroten.
In sommige gevallen heeft het ook geleid tot een betaalde baan, bij ons of
ergens anders. En soms is het vrijwilligerswerk dat men bij ons doet een
zinvolle tijdsbesteding, een maatschappelijke betrokkenheid van iemand die al
betaald werk heeft. Vrijwilligers hebben we in alle soorten en maten (net als
onze medewerkers ;-)
We hebben vrijwilligers voor de taalcafé’s, voor de digitale
cursussen, voor de coderdojo’s, als gastheer/vrouw bij lezingen en
activiteiten, als organisatoren van activiteiten voor en door ouderen. En in al
die gevallen is er ook altijd een medewerker van de bibliotheek die begeleidt,
coördineert, stimuleert, organiseert. Onze ondernemingsraad heeft zijn zorgen
uitgesproken toen we deze beweging in gingen zetten. “Is dit geen verdringing
van werk, en wat nu als iemand niet mee kan in de verandering?” Ik heb hen toen
beloofd dat ik mij ‘dood zou knokken’ richting gemeenten om het budget voor
personeel overeind te houden. Maar dat ik ook zie dat wat er van de bibliotheek
wordt gevraagd andere kwaliteiten vraagt dan nu. Ik denk dat het in de toekomst
waarschijnlijk met minder mensen zal moeten die een beter salaris krijgen.
Die
belofte heb ik in een personeelsvergadering ten overstaan van het voltallig
personeel herhaald.
Zij mogen mij aan die belofte houden. Ik verwacht er
ook iets voor terug. Ik verwacht dat onze medewerkers zich blijven ontwikkelen,
en daar bieden wij ook de mogelijkheden voor. Binnen onze organisatie is veel ruimte om je bij te scholen, om te
scholen en naar andere functies door te stromen of taken op te pakken.
Verandering is een constante bij ons. En dat is best lastig, dat realiseer ik
mij terdege! Dus hebben we ook een cultuur dat je bij ons, ongeacht je plek in
de organisatie mee kunt denken en bij kunt dragen in de ideeën en plannen voor
de toekomst. Al het genoemde in deze alinea geldt ook voor onze vrijwilligers,
al gebiedt de eerlijkheid mij te zeggen dat dit nog in ontwikkeling is. Dat kan
en moet nog beter.
Verdringing? Nee, wat mij betreft niet. Verschuiving, ja!
Binnen Kennemerwaard maken we bewuste keuzes waar we ons als organisatie op
willen onderscheiden. En dat is op kennis en professionaliteit, van onze
medewerkers en onze vrijwilligers. Op al die terreinen waar we als bibliotheek
actief op willen zijn vinden wij dat we zelf voldoende kennis in huis moeten
hebben om het te kunnen organiseren of coördineren. En indien nodig vullen we
die kennis aan met samenwerkingspartners met hun professionals of
vrijwilligers.
Door ons zo op te stellen, bereid tot verandering en tot
zelf initiatief nemen zien onze gemeenten ons als een solide
samenwerkingspartner. Waarmee ze bepaalde doelen kunnen realiseren.
Maakt ons
dat speelbal van liberale politiek? Ik denk van niet. Als bibliotheek,
management en onze specialisten, hebben we regelmatig gesprekken met wethouders,
raadsleden, ambtenaren. En ja, als we met een liberaal politicus praten
benadrukken we andere dingen dan wanneer we met een socialist praten, of met
een christendemocraat. Onze doelstelling blijft altijd ons uitgangspunt.
Doordat we onze boodschap iedere keer vanuit de kern vertellen,
‘volksverheffing’ om het maar ouderwets te formuleren, zijn we consistent. De
gemeenten vragen ons met enige regelmaat of wij mee willen denken bij bepaalde
vraagstukken, en ze zijn vaak ook (soms na enige tijd en na voorinvestering van
de bibliotheek) om ons met projectgeld of structureel te subsidiëren voor een
extra taak. En dat is bij ‘links’ georiënteerde colleges en bij ‘rechts’
georiënteerde colleges. Ik voel mij geen speelbal van de lokale politiek…. De
bibliotheek is er voor en door de inwoners van onze gemeenten, we leveren een
bijdrage aan hun persoonlijke ontwikkeling.
Ik heb ons vak hoog in het vaandel, ik ben bibliothecaris,
en trots er één te zijn. Als in de doelstelling van de wet staat dat wij
“bijdragen aan de persoonlijk ontwikkeling van het algemeen publiek ter
verbetering van de maatschappelijk kansen”, dan geldt dat ook voor onze
medewerkers en vrijwilligers. Verandering is een constante in het leven, dus
pak de kansen die je geboden worden om mee te denken, te praten, te
ontwikkelen. Bij ons mag je fouten maken
(misschien een beetje moeten zelfs, omdat je dan echt dingen uit probeert die
je nog niet eerder deed), je hoeft niet perse naar een andere functie. Het mag
en het kan. We helpen je. Wil je blijven werken in je oude functie, ook dat
kan, mits je wel bij blijft in je vak. Je zult je vakkennis op peil moeten
houden, we hebben goed geïnformeerde, goed geschoolde medewerkers en
vrijwilligers nodig. En daar investeren we in.
Iedereen die wil en kan, mits we op hetzelfde subsidieniveau
blijven, kan bij ons een leuke baan hebben. Wie niet kan, kan bijgeschoold, of
we kijken naar een andere functie. En als dat niet in de organisatie kan, dan
kijken we wat er buiten de organisatie mogelijk is. Wie niet wil…., daar gaan
we het gesprek mee aan naar het waarom. En mochten we daar niet uitkomen, dan
gaan we afscheid nemen van elkaar. Met respect voor ieders standpunt, want je hoeft het niet met de gekozen koers van
de organisatie eens te zijn.
Nu kan ik me voorstellen dat er collega’s in het land zijn,
bibliothecarissen, die dit weer een echt managementpraatje vinden, uit de
ivoren toren van een directeur. En er zullen er ook misschien wel een paar zijn
in mijn eigen organisatie. Dat sluit ik niet uit, want je mag het bij ons best niet eens zijn met de directeur ;-) als we maar naar buiten één verhaal houden Misschien heb ik wel geen recht van spreken. Ik meet me dat toch een beetje
aan, omdat ik als 8 jarig meisje al de juffrouw van de bibliotheek in
Vollenhove elke woensdagmiddag ging helpen met boeken stempelen, boeken innemen
en opruimen. Dat heb ik tot mijn 16de gedaan. Daarna was ik zo
verslingerd aan dit vak dat ik er meer van wilde weten en ben ik naar de
bibliotheekacademie gegaan. En vervolgens ben ik van onderop begonnen als
(eerst weer vrijwilliger bij een automatiseringsklus), toen tijdelijk, daarna
fulltime als assistent-bibliothecaris…. En dan via allerlei wegen dan nu
directeur. Mijn blik op werk en vrijwilligerswerk is vast gekleurd door mijn
loopbaan. Dus nodig ik je uit voor een gesprek… of nodig mij uit voor een
gesprek. Dan ben ik heel nieuwsgierig naar jouw ideeën over betaalde krachten
en vrijwilligers, over de rol van de bibliotheek en de rol van de overheid en
de politiek!
