Afscheid van het ABC Huis

 Vrienden, familie, collega’s intern en extern, vrijwilligers, samenwerkingspartners, vertegenwoordigers van gemeenten, raad van toezicht…..Dank voor de warme woorden. Dank alvast aan Hakan en Mansour en hun team voor de heerlijke hapjes en drankjes, dank aan Evelyne, Esther en Gerarda en de alle anderen die zich bezig hebben gehouden met dit afscheid.

Achttien jaar! Achttien jaar…. Dat is een generatie… dat is een periode waarin je een kind opvoedt tot volwassenheid en het de deur uit gaat om te gaan studeren. Althans, dat was toen ik opgroeide zo, nu blijven kinderen al dan niet noodgedwongen langer thuis wonen. In mijn geval gaat het kind niet de deur uit, maar laat de moeder haar kind los

De vergelijking met opvoeden gaat voor het ABC Huis niet op, er valt aan eigenzinnige collega’s niet zoveel op te voeden, hooguit te inspireren, mee te nemen in de koers van de organisatie en erop te vertrouwen dat ze met je mee willen gaan.

Achttien jaar…. Achttien jaar geleden liep ik op 1 september hier de deur binnen als directeur van bibliotheek Alkmaar. Het was de tijd van bibliotheekvernieuwing, van de bibliotheek als Toegangspoort tot informatie, commissie Meijer en van fusies. Hier in de regio werd gesproken van een fusie tussen de bibliotheken van Castricum, Heerhugowaard, Bergen, Langedijk en Alkmaar. Die laatste hield zich wat afzijdig maar deed toch mee in de besprekingen. Bij de eerste fusiebespreking in oktober 2006 waar ik bij was, vertrokken aan het eind van de vergadering het bestuur van bibliotheek Bergen en Langedijk. Ik had me nog net voor kunnen stellen, had ik iets verkeerds gezegd en lag het daar aan? De fusie werd te duur geacht door de gemeentebesturen van Langedijk en Bergen, zij trokken zich terug. Het proces lag ineens stil, iedereen moest bij komen van de schok. Pas 1 januari 2009 fuseerden bibliotheek Castricum, Heerhugowaard en Alkmaar tot bibliotheek Kennemerwaard en ik mocht daar directeur van worden.

Die eerste fusiejaren waren mooi, we brachten drie ambitieuze organisaties bij elkaar, we innoveerden er op los. Daarbij werden we geholpen door het convenant dat de drie gemeenten met elkaar hadden gesloten om gezamenlijk de backofficekosten te financieren. Met daarin ook middelen voor innovatie. Er was ruimte om te experimenteren en te leren. We voerden zelfbedieningsbalies in, we waren één van de eerste zo niet eerste bibliotheek met een eigen fondsenwerver, we namen goede ideeën elders uit het land over zoals De Bibliotheek op School en gaven er onze eigen twist aan. We ontwikkelden ook zelf projecten als Veilig Puberen, Next Level, Level Up, Met Elkaar Voor Elkaar, Biebstart en nog veel meer. We keken om ons heen, luisterden naar de vragen in de samenleving waarop wij mede een antwoord konden geven en bedachten oplossingen en projecten. We werden ervoor gewaardeerd door de gemeenten, in het land en zelfs internationaal.

Zo in de loop van die achttien jaar bouwden we aan de reputatie van bibliotheek Kennemerwaard. We zijn in de loop van die achttien jaar een aantal keren genomineerd als beste bibliotheek van Nederland en ook collega’s zijn genomineerd geweest als beste jeugdbibliothecaris. We werden nooit nummer één, we waren een soort Joop Zoetemelk…. Niet dat we daar nou last van hebben… winnen is leuk maar wie kan nou zeggen dat je jaar op jaar meedraait in de top van het bibliotheekwerk?  Dat is toch iets om trots op te zijn?

We groeiden, niet alleen in onze dienstverlening, ook in vestigingen. Inmiddels hebben we vijf fusies achter de rug. Je zou denken dat ik voortdurend op overnamepad was, en dat ik fusies leuk vind. Dat is niet helemaal het geval 😉 Het kwam op ons pad en als de energie er is, als je allebei wilt dansen dan moet je ook stappen zetten. Dus na de fusie in 2009 kwam in 2012 bibliotheek Bergen erbij, in 2015 kwam het werkgebied van Schermer en Graft De Rijp erbij door de gemeentelijke fusie. In 2021 kwam er een bestuurlijke fusie met Artiance tot het ABC Huis en in 2023 fuseerden we met bibliotheek Langedijk.

In die achttien jaar passeert er wel het één en ander. Zo hebben we één vestiging moeten sluiten, in Egmond aan den Hoef doordat de gemeente 20 procent op de subsidie bezuinigde. Maar we hebben ook nieuwe vestigingen kunnen realiseren, een servicepunt in Schermerhorn en de jeugdvestiging in Overdie. Die laatste was op verzoek van de gemeente, die heel graag zag dat de bibliotheek met een vaste plek in de wijk terug kwam.

Nu na de fusie met Artiance zijn we ook in Alkmaar Zuid bij De Stek bezig met het uitbreiden van ons werk als ABC Huis in die wijk. Allereerst met activiteiten van Artiance maar ook zeker in samenwerking met de bibliotheek. We hebben als ABC Huis geleerd om buiten onze eigen muren te kijken, ook al zijn die fijn als uitvalsbasis. We werken samen met verschillende partners in de stad, samen werken aan ontwikkeling van mensen, ze te inspireren om te ontdekken wie ze kunnen worden, dat ze kunnen worden wie ze zijn.

Dat is voor mij altijd de kern van ons werk. Niet alleen dat van de bibliotheek, ook zeker van Artiance. Want hoewel ik geen muziekopleiding heb genoten, geen theaterachtergrond heb, niet echt goed kan dansen of tekenen; schilderen, beeldhouwen niet tot mijn talenten behoren heb ik gezien en gehoord wat kunst met mensen doet. Op dinsdag, wat mijn vaste werkdag bij Artiance was, begonnen zo vanaf twee/drie uur de lessen, ik hoorde dan muziekklanken mijn kantoor binnen komen. Leerlingen die in de gang zaten te wachten met hun muziekinstrument onder de arm, de jongeren die in de  Artiancezaal theaterles kregen (waar ik soms achterlangs sloop binnendoor op weg naar de bibliotheek voor een afspraak), ouderen die blij bij elkaar zaten nadat ze bij het programma Dag en Dauw waren geweest. Iedereen zat daar met een wil om te leren, om zichzelf te ontwikkelen en vooral om daar plezier aan te beleven. Maar ook de bijzondere projecten zoals SPOT en de Kunstschool, Kunstmaatjes en Kunstbron…. Kunst inzetten om mensen tot bloei te brengen. Uitgesteld geluk noemen ze dat, het plezier dat je eraan beleeft als je iets wat je daarvoor niet kon, onder de knie hebt gekregen. Trots op jezelf kunnen zijn.

Ikzelf heb in die achttien jaar ook heel wat momenten van uitgesteld geluk gekend…. Het was niet altijd makkelijk. De al eerder genoemde bezuinigingen, lagere indexering van subsidies, reorganisaties. Je moet als directeur en als organisatie je verhaal keer op keer vertellen. Intern en extern. Collega’s meenemen in de veranderingen, ze enthousiast maken voor de vragen die leven in de samenleving en de oplossing daarvoor mede willen bedenken. Samen ontdekken wat werkt en wat niet werkt, fouten maken en daarvan leren. En dan het liefst samen met inwoners en met samenwerkingspartners. De gemeenten in ons werkgebied, de wethouders, ambtenaren en raadsleden zijn onze belangrijkste samenwerkingspartners, naast dat ze onze grootste subsidienten zijn. Die contacten zijn altijd goed geweest. De Bibliotheek, Artiance en het ABC Huis staan er goed op, ik heb geleerd hoe belangrijk het is om jezelf als organisatie goed voor het voetlicht te brengen. Dat is ons goed gelukt en zal ook in het licht van het huidige kabinet en het ‘ravijnjaar’ 2026 bij de gemeenten van groot belang blijven.

Er zijn vele managementboeken geschreven over hoe je als leidinggevende moet handelen om veranderingen teweeg te brengen. Ik ken ook managementboeken waarin gesteld wordt dat een organisatie goed loopt ondanks de acties van de directeur en het managementteam. Zelf kijk ik daar genuanceerd naar. ik had een tijdlang een tekst van Loesje naast mijn bureau hangen: Een goede manager herken je aan het aantal dagen dat hij/zij dood op kantoor kan liggen voordat dat ontdekt wordt. Dat is behoorlijk luguber en enige zelfspot zit er ook zeker in. Je kunt het als directeur en als management niet alleen. Je hebt de hele organisatie nodig. Iedereen draagt zijn steentje bij aan wat je wilt bereiken. Intern en extern. Het werk dat je als directeur doet is lang niet altijd zichtbaar en direct herleidbaar. Een organisatie als het ABC Huis wordt gedragen door de medewerkers, door vrijwilligers, zzp’ers en netwerkdocenten. Door de raad van toezicht, door de politiek en door de samenwerkingspartners. Samen zorgen we er voor dat de inwoners van ons werkgebied zich kunnen ontwikkelen op het gebied van kunst en cultuur, taal en lezen en kennis en informatie.

Ik ga nu het ABC Huis verlaten, met een lach en een traan. Ik heb met ontzettend veel plezier met jullie allemaal samen gewerkt, hoogtepunten gekend en moeilijke momenten zoals de dood van een collega. We hebben elkaar daarin gesteund en gedragen. Ik ben trots op wat we met elkaar bereikt hebben en waar ik een bijdrage aan heb mogen leveren. Ik sla een nieuw pad in maar blijf de culturele sector en bibliotheken in het bijzonder trouw. Als netwerkmanager voor het openbaar bibliotheekdomein bij de Koninklijke Bibliotheek mag ik mij gaan bemoeien met drie maatschappelijke opgaven: een geletterde samenleving, participatie in de informatiesamenleving en een leven lang ontwikkelen.  Ik ga er vanuit dat ik daarbij de collega’s van het ABC Huis ook nog weer tegen ga komen dus het is geen vaarwel maar tot ziens.

De mensen die mij goed kennen weten dat ik van gedichten hou, dat ik bij een afscheid van een collega of een jubileum een gedicht uitzoek voor die persoon. Voor elke medewerker van het ABC Huis heb ik nu een kaart met een gedicht en een persoonlijke boodschap, die staat hier voor jullie klaar.

Voor nu sluit ik af met een gedicht van Herman de Coninck, een gedicht dat voor mijn echtgenoot Joep en voor mij een bijzondere betekenis heeft en nu ook weer zo toepasselijk is:

 

De Plek

Je moet niet alleen, om de plek te bereiken,
thuis opstappen, maar ook uit manieren van kijken.
Er is niets te zien, en dat moet je zien
om alles bij het zeer oude te laten.

Er is hier. Er is tijd
om overmorgen iets te hebben achtergelaten.
Daar moet je vandaag voor zorgen.
Voor sterfelijkheid.

Ik hou van deze organisatie, van jullie allemaal… ik ga jullie missen,  tot ziens. Dank jullie wel!

 

 

Werkbezoek raadsleden gemeente Alkmaar

Gisteravond ontvingen we de raadsleden van de gemeente Alkmaar. Tijdens coronatijd lukte het niet om raadsleden op locatie kennis te laten maken met alles wat Artiance, Bibliotheek Kennemerwaard en ABC Huis te bieden hebben. Gisteravond kon het gelukkig weer. Na een korte presentatie over het nieuwe meerjarenbeleidsplan en hoe dat aansluit op de speerpunten van de gemeente konden de raadsleden korte 'workshops' volgen van collega's die inzicht gaven in een aantal van onze aansprekende projecten. Ik noem ze hieronder:

SPOT: een creatieve werkplaats voor psychisch kwetsbare jongeren. Een samenwerking tussen Artiance en GGZ Noord-Holland Noord, mede gefinancierd door het fonds Cultuurparticipatie en door de gemeente Alkmaar. Naast één van de kunstdocenten waren er ook vier jongeren die heel goed aan de raadsleden konden uitleggen wat dit project voor hen betekent. Inmiddels hebben we al tussen de 150 tot 180 jongeren geholpen om uit de put te komen en weer focus in hun leven aan te brengen. Zodanig dat ze weer terug kunnen naar school of naar werk.

Groots Alkmaar: een maandelijkse online tv-uitzending voor en door senioren. Een samenwerking tussen Artiance en Bibliotheek Kennemerwaard De senioren die dit samen met een filmer/regisseur maken legden uit wat ze doen, hoe ze op zoek naar aansprekende culturele activiteiten of instellingen zijn en die maandelijks uitlichten. Op die manier worden ouderen aangemoedigd om er op uit te gaan en cultureel actief te worden of te blijven. De uitzending wordt ook uitgezonden op de lokale tv en heeft zo een groter bereik dan de al 600 kijkers op YouTube.

Kunstschool: Een project van Artiance waarbij mensen met een beperking en daardoor een afstand tot de arbeidsmarkt een vierjarige kunstopleiding kunnen volgen. Tijdens die opleiding worden ze creatief uitgedaagd om zichzelf verder te ontwikkelen en worden hen ook handreikingen gedaan (oa via een workshop van de bibliotheek op het gebied van social media) om hun kunst te vermarkten.

Escape game: Een project van Bibliotheek Kennemerwaard samen met Escape Room Egmond. Door het lezen van een aantal jeugdboeken waarin aanwijzingen zitten voor het op te lossen raadsel worden jongeren aangemoedigd om te lezen. Dit spel wordt op een aantal basis- en vmboscholen gespeeld en maakt kinderen op een andere manier enthousiast voor lezen.

CrossTown Murals: Een project van Artiance waarbij jongeren les krijgen in het maken van graffiti. Vervolgens wordt dit op legale plekken in de stad ook uitgevoerd en wordt er gewerkt aan een soort 'lint' van graffiti kunstwerken door de stad.

De Werkplaats: een project dat nog in de denkfase zit, naar voorbeeld van Plek 3 in bibliotheek Venlo. Een plek waar een rijke leeromgeving wordt nagestreefd en waarvoor Artiance en Bibliotheek Kennemerwaard subsidie van de gemeente Alkmaar heeft gekregen om een pilot voor 2 groepen kinderen te gaan opstarten. Een plek waar kinderen ondersteund worden in het nastreven van hun dromen, het vlammetje van nieuwsgierigheid en leergierigheid wordt aangewakkerd.

Taalhuis: Een langdurig project van de bibliotheek waarin laaggeletterde inwoners geholpen worden hun taalvaardigheden te verbeteren, geholpen worden digivaardiger te worden en hun rekenvaardigheid te vergroten. Daarin worden ook alternatieve en creatieve methodes gebruikt om de doelgroep te vinden en te bereiken. Zo gaat de bibliotheek er op uit met een bakfiets om in wijkcentra, op markten en andere plekken inwoners op te zoeken die niet uit zichzelf naar de bibliotheek komen. 

Proeftuin De Mare/Jobflow: In de vestiging van de bibliotheek De Mare is een proeftuin gestart als samenwerking tussen Artiance en Bibliotheek Kennemerwaard. We gaan met inwoners in gesprek over waar hun behoefte ligt. Het project JobFlow richt zich specifiek op jongeren zonder startkwalificatie. Om hun aandacht te vangen maken we gebruik van oa VR-brillen, iets wat ze leuk en spannend vinden en waarmee ook spellen kunnen worden gespeeld of ontwikkeld. Zo trekken we de jongeren de bibliotheek binnen en kunnen we samen met hen ontdekken wat hun dromen en ambities zijn en wat ze nodig hebben om die te vervullen. 

Al met al was het een volle avond en hebben we nog niet de helft laten zien van wat Artiance en Bibliotheek Kennemerwaard samen en ieder afzonderlijk doen. Tijdens de rondleiding bij Artiance kon er nog het één en ander worden getoond wat er aan muziek, theater en andere lessen wordt gegeven. Bij de bibliotheek zagen de raadsleden hoe het gebruik veranderd is door het leescafé, de bezoekers aan de leestafel en de studerende jongeren. Na afloop gaven de raadsleden aan dat ze het heel informatief was, dat er eigenlijk te weinig tijd was om alles in zich op te nemen. Nou dan doen we het volgend jaar gewoon weer! 

Ondernemend door de coronatijd heen, met dank aan overheidssteun

Vorig jaar was een lastig jaar en ook dit jaar zal niet eenvoudig zijn voor culturele instellingen. Daarom was het fijn dat de verschillende overheidslagen in de loop van 2020 besloten om de culturele instellingen financieel te ondersteunen om de financiële effecten van de coronacrisis te ondervangen. Onze vier gemeenten benaderden ons met de vraag of we steun nodig hadden en hoeveel dan. We hebben gebruik kunnen maken van de steun maar ons natuurlijk ook zelf ingespannen om geen financiële gaten te laten ontstaan. 

Afgelopen weken hebben we hard gewerkt aan de jaarrekeningen van Artiance en Bibliotheek Kennemerwaard en nu blijkt dat we door hard te sturen op kosten en te kijken naar hoe we onze diensten online konden voort zetten de toegezegde steun niet nodig hebben gehad. Dat vinden we best goed van onszelf ;-) Maar we zijn heel erg blij dat de gemeenten in eerste instantie ons wilden steunen. Nu we het niet nodig hebben gehad gaan we de steun terug betalen en sturen we aan de gemeenten die ons steunden de volgende brief (in iets gewijzigde vorm voor de gemeente waar Artiance geen diensten verricht). Want eerlijk is eerlijk, als je de steun niet nodig hebt dan is het wel zo netjes om het terug te betalen.

Geacht college, 

 

Wij willen u bedanken voor de steun die u in 2020 heeft toegezegd aan Artiance en Bibliotheek Kennemerwaard. Wij hebben in 2020 met grote inzet gewerkt om de financiële schade zoveel mogelijk te beperken. Uw toegezegde steun heeft ons gestimuleerd en gemotiveerd om extra ondernemend te zijn. Alle collega’s van Artiance en Bibliotheek hebben keihard gewerkt en vele (onbetaalde) overuren gemaakt om de voortgang van beide stichtingen te kunnen waarborgen. 

 

Artiance heeft het merendeel van onze lessen online kunnen geven en tal van nieuwe projecten georganiseerd. De bibliotheek lanceerde een afhaalbibliotheek en zette haar dienstverlening binnen de programma’s Educatie en Participatie en Zelfredzaamheid zoveel mogelijk om naar digitaal. Zo hebben wij onze klanten weten te behouden en konden we gebruikers van de bibliotheek toch tegemoetkomen. 

 

Hiernaast heeft Artiance de samenwerking tussen de Centra voor de Kunsten in Noord-Holland versterkt. Op initiatief van Artiance is de website www.24creatief.nl ontstaan. Deze website biedt inmiddels opleidings- en netwerkmogelijkheden voor alle kunstvakdocenten in Noord-Holland, belangrijk voor onze toekomst.  

 

Met oog op deze toekomst is tevens de bestuurlijke fusie tussen Artiance en Bibliotheek Kennemerwaard gerealiseerd. Een fusie die Artiance méér stabiliteit en groeimogelijkheden biedt en voor de bibliotheek meer kansen geeft op het gebied van onderwijs en het sociaal domein. 

 

Op basis van onze prognoses dachten wij in 2020 een financiële steun voor Artiance nodig te hebben van ruim € 140.000, -- en voor de bibliotheek € 43.046,-. U heeft deze steun, in samenwerking met de Provincie Noord-Holland ruimhartig toegezegd.  Wij zijn er trots op om u te kunnen melden dat bij het opmaken van de jaarrekening 2020 blijkt dat wij de door u toegezegde steun voor 2020 niet nodig blijken te hebben. Onze prognose met betrekking tot de gederfde inkomsten en extra kosten vanwege corona bleek wel juist te zijn geweest, die zijn fors lager dan begroot. Daartegenover staat dat wij op andere kosten flink hebben bespaard, met name op de personeelskosten door ontstane vacatures niet of later in te vullen.  

 

Wij hopen dat u ons in 2021 wederom wilt blijven ondersteunen. Wij verwachten dat de kosten in 2021 helaas méér gaan oplopen en inkomsten zullen dalen. Allereerst is Artiance inmiddels al 3,5 maand gesloten en zal een deel van de lesgelden gerestitueerd moeten worden. Ten tweede verwachten wij vanaf september 2021 een terugloop in het aantal cursisten vanwege de te verwachten economische krimp, hierover maken wij ons grote zorgen omdat Artiance voor meer dan 50% afhankelijk zijn van eigen inkomsten. Voor de bibliotheek is de verwachting dat met name de dienstverlening aan het onderwijs een flinke klap te verwerken zal krijgen. De lees- en mediaconsulenten zijn niet op iedere onderwijslocatie welkom en hoewel de onlinedienstverlening wordt gewaardeerd ervaren de scholen dit niet als een volwaardig alternatief. De projecten die de bibliotheek op het voortgezet onderwijs normalerwijze uitvoert kunnen niet worden uitgevoerd door de coronarestricties op de scholen.  

 

Wij zullen ons best blijven doen om uw steun in 2021 zo min mogelijk nodig te hebben. Uw steun geeft ons echter vertrouwen in een gezonde toekomst. Wij zullen de ontvangen corona steun voor het jaar 2020 terugstorten aan de gemeente Alkmaar. 

Voetbalclub en bibliotheek een logische combinatie?

Dat voetbalclubs en bibliotheken een prima combinatie vormen weten we al sinds ze in Groningen de start hebben gemaakt met Scoor een boek! wat nu al door een flink aantal bibliotheken met andere voetbalclubs is opgepakt. Ook bij Kennemerwaard hebben wij een samenwerking met AZ. Eerst begonnen met inzet van spelers of de trainer als voorlezers tijdens de Nationale Voorleesdagen. Na een aantal jaren volhouden en met de inzet van wethouder Elly Konijn en destijds trainer John van der Brom kregen we ook voet aan de grond om met Scoor een boek! aan de slag te gaan.

Sinds 2018 zijn we ook met AZ als partner aan de slag rondom e-sporten en dan meer specifiek rondom gamen. We hebben eerst een pilot uitgevoerd en daarna zijn we met subsidie van de gemeente Heerhugowaard aan de slag gegaan bij 19 basisscholen in deze gemeente. Vandaag mochten we voor de wethouder Onderwijs en Jeugdzorg van de gemeente Alkmaar, diezelfde Elly Konijn en twee van haar ambtenaren ons project Level Up! presenteren.

 

Twee medewerkers van de marketingafdeling van AZ en onze eigen fondsenwerver hielden een vlammend betoog. AZ vertelde dat ze maatschappelijk betrokken bezig willen zijn en dat ze met dit project kinderen op een bewuste en gezonde manier willen leren omgaan met gamen. Voor de bibliotheek geldt dat dit project aansluit bij onze doelstelling om kinderen 21ste eeuwse vaardigheden aan te leren. Een directeur van 3 basisscholen sloot aan om te vertellen hoe graag hij dit programma zou willen toepassen op zijn scholen. Level Up! heeft in de korte tijd dat het draait zelfs al de attentie getrokken van de cybercrime afdeling van de regionale politie. De politie levert een bijdrage aan het project door in één van de modules informatie te geven over de duistere kant van gamen. Dat kun je een kwaliteitskeurmerk noemen zou ik zeggen als de politie zo wegloopt met je project.

Level Up! verloopt in drie fasen. Fase 1 is een introductie voor leerkrachten en ouders om hen bewust te laten worden wat gamen is en bij hen ook meer begrip en betrokkenheid op te wekken. Veel ouders staan wel langs de lijn als hun kind aan het sporten is maar spelen nooit een game met hun kind. Dan weet je als ouder ook niet wat het is en is het ook lastiger om met je kind een gesprek aan te gaan over gamen.

In fase 2 zitten vijf lessen voor de leerlingen. Daarin komen ze meer te weten over veilig gamen, over hoe je het leuk kunt houden en met welke gevaren je te maken kunt krijgen. Ze krijgen allerlei opdrachten die ze dan uit moeten zoeken. In fase 3 zit een challenge, het is tenslotte wel een soort game ;-) waarbij de beste klassen een bezoek aan AZ kunnen winnen. De winnende school of klas komt dan voor een slotactiviteit naar het stadion waar ze kennis maken met de e-sporter van AZ en ze digitale en sportieve activiteiten uitvoeren.

Hoe effectief het lesprogramma is wordt door AZ en de bibliotheek gemonitord door na afloop een vragenlijst aan ouders, leerkrachten en leerlingen mee te geven waarin hun ervaringen worden bevraagd. Dat de gemiddelde score een 8,9 is qua tevredenheid stemt tot grote tevredenheid. Met zo'n score kan de wethouder vast onze subsidieaanvraag voor dit project niet weigeren ;-) 

Voetbalclub en bibliotheek samen? Een gouden combinatie zou ik zeggen!