Afscheid van het ABC Huis

 Vrienden, familie, collega’s intern en extern, vrijwilligers, samenwerkingspartners, vertegenwoordigers van gemeenten, raad van toezicht…..Dank voor de warme woorden. Dank alvast aan Hakan en Mansour en hun team voor de heerlijke hapjes en drankjes, dank aan Evelyne, Esther en Gerarda en de alle anderen die zich bezig hebben gehouden met dit afscheid.

Achttien jaar! Achttien jaar…. Dat is een generatie… dat is een periode waarin je een kind opvoedt tot volwassenheid en het de deur uit gaat om te gaan studeren. Althans, dat was toen ik opgroeide zo, nu blijven kinderen al dan niet noodgedwongen langer thuis wonen. In mijn geval gaat het kind niet de deur uit, maar laat de moeder haar kind los

De vergelijking met opvoeden gaat voor het ABC Huis niet op, er valt aan eigenzinnige collega’s niet zoveel op te voeden, hooguit te inspireren, mee te nemen in de koers van de organisatie en erop te vertrouwen dat ze met je mee willen gaan.

Achttien jaar…. Achttien jaar geleden liep ik op 1 september hier de deur binnen als directeur van bibliotheek Alkmaar. Het was de tijd van bibliotheekvernieuwing, van de bibliotheek als Toegangspoort tot informatie, commissie Meijer en van fusies. Hier in de regio werd gesproken van een fusie tussen de bibliotheken van Castricum, Heerhugowaard, Bergen, Langedijk en Alkmaar. Die laatste hield zich wat afzijdig maar deed toch mee in de besprekingen. Bij de eerste fusiebespreking in oktober 2006 waar ik bij was, vertrokken aan het eind van de vergadering het bestuur van bibliotheek Bergen en Langedijk. Ik had me nog net voor kunnen stellen, had ik iets verkeerds gezegd en lag het daar aan? De fusie werd te duur geacht door de gemeentebesturen van Langedijk en Bergen, zij trokken zich terug. Het proces lag ineens stil, iedereen moest bij komen van de schok. Pas 1 januari 2009 fuseerden bibliotheek Castricum, Heerhugowaard en Alkmaar tot bibliotheek Kennemerwaard en ik mocht daar directeur van worden.

Die eerste fusiejaren waren mooi, we brachten drie ambitieuze organisaties bij elkaar, we innoveerden er op los. Daarbij werden we geholpen door het convenant dat de drie gemeenten met elkaar hadden gesloten om gezamenlijk de backofficekosten te financieren. Met daarin ook middelen voor innovatie. Er was ruimte om te experimenteren en te leren. We voerden zelfbedieningsbalies in, we waren één van de eerste zo niet eerste bibliotheek met een eigen fondsenwerver, we namen goede ideeën elders uit het land over zoals De Bibliotheek op School en gaven er onze eigen twist aan. We ontwikkelden ook zelf projecten als Veilig Puberen, Next Level, Level Up, Met Elkaar Voor Elkaar, Biebstart en nog veel meer. We keken om ons heen, luisterden naar de vragen in de samenleving waarop wij mede een antwoord konden geven en bedachten oplossingen en projecten. We werden ervoor gewaardeerd door de gemeenten, in het land en zelfs internationaal.

Zo in de loop van die achttien jaar bouwden we aan de reputatie van bibliotheek Kennemerwaard. We zijn in de loop van die achttien jaar een aantal keren genomineerd als beste bibliotheek van Nederland en ook collega’s zijn genomineerd geweest als beste jeugdbibliothecaris. We werden nooit nummer één, we waren een soort Joop Zoetemelk…. Niet dat we daar nou last van hebben… winnen is leuk maar wie kan nou zeggen dat je jaar op jaar meedraait in de top van het bibliotheekwerk?  Dat is toch iets om trots op te zijn?

We groeiden, niet alleen in onze dienstverlening, ook in vestigingen. Inmiddels hebben we vijf fusies achter de rug. Je zou denken dat ik voortdurend op overnamepad was, en dat ik fusies leuk vind. Dat is niet helemaal het geval 😉 Het kwam op ons pad en als de energie er is, als je allebei wilt dansen dan moet je ook stappen zetten. Dus na de fusie in 2009 kwam in 2012 bibliotheek Bergen erbij, in 2015 kwam het werkgebied van Schermer en Graft De Rijp erbij door de gemeentelijke fusie. In 2021 kwam er een bestuurlijke fusie met Artiance tot het ABC Huis en in 2023 fuseerden we met bibliotheek Langedijk.

In die achttien jaar passeert er wel het één en ander. Zo hebben we één vestiging moeten sluiten, in Egmond aan den Hoef doordat de gemeente 20 procent op de subsidie bezuinigde. Maar we hebben ook nieuwe vestigingen kunnen realiseren, een servicepunt in Schermerhorn en de jeugdvestiging in Overdie. Die laatste was op verzoek van de gemeente, die heel graag zag dat de bibliotheek met een vaste plek in de wijk terug kwam.

Nu na de fusie met Artiance zijn we ook in Alkmaar Zuid bij De Stek bezig met het uitbreiden van ons werk als ABC Huis in die wijk. Allereerst met activiteiten van Artiance maar ook zeker in samenwerking met de bibliotheek. We hebben als ABC Huis geleerd om buiten onze eigen muren te kijken, ook al zijn die fijn als uitvalsbasis. We werken samen met verschillende partners in de stad, samen werken aan ontwikkeling van mensen, ze te inspireren om te ontdekken wie ze kunnen worden, dat ze kunnen worden wie ze zijn.

Dat is voor mij altijd de kern van ons werk. Niet alleen dat van de bibliotheek, ook zeker van Artiance. Want hoewel ik geen muziekopleiding heb genoten, geen theaterachtergrond heb, niet echt goed kan dansen of tekenen; schilderen, beeldhouwen niet tot mijn talenten behoren heb ik gezien en gehoord wat kunst met mensen doet. Op dinsdag, wat mijn vaste werkdag bij Artiance was, begonnen zo vanaf twee/drie uur de lessen, ik hoorde dan muziekklanken mijn kantoor binnen komen. Leerlingen die in de gang zaten te wachten met hun muziekinstrument onder de arm, de jongeren die in de  Artiancezaal theaterles kregen (waar ik soms achterlangs sloop binnendoor op weg naar de bibliotheek voor een afspraak), ouderen die blij bij elkaar zaten nadat ze bij het programma Dag en Dauw waren geweest. Iedereen zat daar met een wil om te leren, om zichzelf te ontwikkelen en vooral om daar plezier aan te beleven. Maar ook de bijzondere projecten zoals SPOT en de Kunstschool, Kunstmaatjes en Kunstbron…. Kunst inzetten om mensen tot bloei te brengen. Uitgesteld geluk noemen ze dat, het plezier dat je eraan beleeft als je iets wat je daarvoor niet kon, onder de knie hebt gekregen. Trots op jezelf kunnen zijn.

Ikzelf heb in die achttien jaar ook heel wat momenten van uitgesteld geluk gekend…. Het was niet altijd makkelijk. De al eerder genoemde bezuinigingen, lagere indexering van subsidies, reorganisaties. Je moet als directeur en als organisatie je verhaal keer op keer vertellen. Intern en extern. Collega’s meenemen in de veranderingen, ze enthousiast maken voor de vragen die leven in de samenleving en de oplossing daarvoor mede willen bedenken. Samen ontdekken wat werkt en wat niet werkt, fouten maken en daarvan leren. En dan het liefst samen met inwoners en met samenwerkingspartners. De gemeenten in ons werkgebied, de wethouders, ambtenaren en raadsleden zijn onze belangrijkste samenwerkingspartners, naast dat ze onze grootste subsidienten zijn. Die contacten zijn altijd goed geweest. De Bibliotheek, Artiance en het ABC Huis staan er goed op, ik heb geleerd hoe belangrijk het is om jezelf als organisatie goed voor het voetlicht te brengen. Dat is ons goed gelukt en zal ook in het licht van het huidige kabinet en het ‘ravijnjaar’ 2026 bij de gemeenten van groot belang blijven.

Er zijn vele managementboeken geschreven over hoe je als leidinggevende moet handelen om veranderingen teweeg te brengen. Ik ken ook managementboeken waarin gesteld wordt dat een organisatie goed loopt ondanks de acties van de directeur en het managementteam. Zelf kijk ik daar genuanceerd naar. ik had een tijdlang een tekst van Loesje naast mijn bureau hangen: Een goede manager herken je aan het aantal dagen dat hij/zij dood op kantoor kan liggen voordat dat ontdekt wordt. Dat is behoorlijk luguber en enige zelfspot zit er ook zeker in. Je kunt het als directeur en als management niet alleen. Je hebt de hele organisatie nodig. Iedereen draagt zijn steentje bij aan wat je wilt bereiken. Intern en extern. Het werk dat je als directeur doet is lang niet altijd zichtbaar en direct herleidbaar. Een organisatie als het ABC Huis wordt gedragen door de medewerkers, door vrijwilligers, zzp’ers en netwerkdocenten. Door de raad van toezicht, door de politiek en door de samenwerkingspartners. Samen zorgen we er voor dat de inwoners van ons werkgebied zich kunnen ontwikkelen op het gebied van kunst en cultuur, taal en lezen en kennis en informatie.

Ik ga nu het ABC Huis verlaten, met een lach en een traan. Ik heb met ontzettend veel plezier met jullie allemaal samen gewerkt, hoogtepunten gekend en moeilijke momenten zoals de dood van een collega. We hebben elkaar daarin gesteund en gedragen. Ik ben trots op wat we met elkaar bereikt hebben en waar ik een bijdrage aan heb mogen leveren. Ik sla een nieuw pad in maar blijf de culturele sector en bibliotheken in het bijzonder trouw. Als netwerkmanager voor het openbaar bibliotheekdomein bij de Koninklijke Bibliotheek mag ik mij gaan bemoeien met drie maatschappelijke opgaven: een geletterde samenleving, participatie in de informatiesamenleving en een leven lang ontwikkelen.  Ik ga er vanuit dat ik daarbij de collega’s van het ABC Huis ook nog weer tegen ga komen dus het is geen vaarwel maar tot ziens.

De mensen die mij goed kennen weten dat ik van gedichten hou, dat ik bij een afscheid van een collega of een jubileum een gedicht uitzoek voor die persoon. Voor elke medewerker van het ABC Huis heb ik nu een kaart met een gedicht en een persoonlijke boodschap, die staat hier voor jullie klaar.

Voor nu sluit ik af met een gedicht van Herman de Coninck, een gedicht dat voor mijn echtgenoot Joep en voor mij een bijzondere betekenis heeft en nu ook weer zo toepasselijk is:

 

De Plek

Je moet niet alleen, om de plek te bereiken,
thuis opstappen, maar ook uit manieren van kijken.
Er is niets te zien, en dat moet je zien
om alles bij het zeer oude te laten.

Er is hier. Er is tijd
om overmorgen iets te hebben achtergelaten.
Daar moet je vandaag voor zorgen.
Voor sterfelijkheid.

Ik hou van deze organisatie, van jullie allemaal… ik ga jullie missen,  tot ziens. Dank jullie wel!

 

 

The Third Space, wie betrek je bij je project?

Bij het opstarten van ons project gericht op jongeren zonder startkwalificatie hebben we aan de voorkant het nodige aan onderzoek gedaan. Onze marketing-medewerker, tevens projectleider, heeft flink wat deskresearch gedaan. Op basis van landelijk publiek toegankelijke informatie wist zij boven water te halen dat in De Mare, de wijk waar we ons project wilden gaan uitvoeren, procentueel het aantal jongeren dat gebruik maakt van jeugdzorg hoger is dan in een aantal andere wijken in Alkmaar. Nu is het niet zo dat jongeren die bekend zijn bij jeugdzorg per definitie ook vroegtijdige schoolverlaters zijn, maar er is wel een correlatie tussen de cijfers. Navraag bij de ambtenaar van de regionale meld- en coördinatiefunctie (RMC) bevestigde ons beeld. 

Met die kennis op zak ging het projectteam met elkaar om tafel om te bepalen met welke sleutelfiguren en instanties we willen samenwerken, wie waarschijnlijk het proces willen volgen, wie we tevreden moeten houden en wie geïnteresseerd kan zijn in ons project. Een stakeholdersanalyse dus. Dat leverde een mooie lijst op van namen. De sleutelfiguren zijn partijen waarbij uit de analyse duidelijk is geworden dat we daar contact mee moeten zoeken. Belangrijke partijen als het Horizon college en andere scholen uit het voortgezet onderwijs, Straatgeluid, Kopzorg, SPOT van Artiance. Het doel is kijken op welke manier we met hen kunnen samenwerken.  Andere belanghebbenden zijn partijen die we moeten informeren, maar waar we niet direct mee zullen samenwerken. Dat zijn bijvoorbeeld wijkagenten, de GGD, het lokale buurthuis en de winkeliersvereniging. Dat geldt ook voor de geïnteresseerden. Hierbij denken we aan InHolland, de Stadsfabriek, DNO-Doen. 

Het is van groot belang om het contact met deze partijen warm te houden, omdat we uit ervaring hebben gemerkt dat we anders als bibliotheek snel worden vergeten door deze partijen. We worden nog steeds teveel geassocieerd met een 'uitleenpunt' in plaats van een organisatie die activiteiten organiseert ter vergroting van maatschappelijke kansen van mensen. Als we dus deze organisaties goed informeren kunnen ze soms doorverwijzen en maakt het hen in ieder geval ook bekend met een andere kant van de bibliotheek en het ABC Huis. Wie we in ieder geval tevreden moeten houden of maken is PICA en de andere bibliotheken van The Third Space. We doen dit project omdat we geloven dat er een andere aanpak nodig is om de rol van de bibliotheek in de samenleving te gaan invullen. Een aanpak waarbij je niet van te voren stuurt op een uitkomst maar je oordeel uitstelt, aannames test en bijstelt en met de doelgroep samen ontwerpt wat er voor hen nodig is.

Onze stakeholdersanalyse heeft geleid tot het leggen van verbanden met organisaties waarmee we in een aantal gevallen al samenwerken, in sommige gevallen hernieuwde contacten en in alle gevallen een wederzijds belang in het samenwerken om iets voor jongeren zonder startkwalificatie te kunnen betekenen. Wat TTS ons met het format waarbinnen we werken telkens oplevert dat we gestructureerd te werk gaan in combinatie met niet weten waar we uit gaan komen. Dat is spannend, uitdagend en vrolijk stemmend als het tot (kleine) resultaten leidt voor onszelf en/of de doelgroep.

Werkbezoek raadsleden gemeente Alkmaar

Gisteravond ontvingen we de raadsleden van de gemeente Alkmaar. Tijdens coronatijd lukte het niet om raadsleden op locatie kennis te laten maken met alles wat Artiance, Bibliotheek Kennemerwaard en ABC Huis te bieden hebben. Gisteravond kon het gelukkig weer. Na een korte presentatie over het nieuwe meerjarenbeleidsplan en hoe dat aansluit op de speerpunten van de gemeente konden de raadsleden korte 'workshops' volgen van collega's die inzicht gaven in een aantal van onze aansprekende projecten. Ik noem ze hieronder:

SPOT: een creatieve werkplaats voor psychisch kwetsbare jongeren. Een samenwerking tussen Artiance en GGZ Noord-Holland Noord, mede gefinancierd door het fonds Cultuurparticipatie en door de gemeente Alkmaar. Naast één van de kunstdocenten waren er ook vier jongeren die heel goed aan de raadsleden konden uitleggen wat dit project voor hen betekent. Inmiddels hebben we al tussen de 150 tot 180 jongeren geholpen om uit de put te komen en weer focus in hun leven aan te brengen. Zodanig dat ze weer terug kunnen naar school of naar werk.

Groots Alkmaar: een maandelijkse online tv-uitzending voor en door senioren. Een samenwerking tussen Artiance en Bibliotheek Kennemerwaard De senioren die dit samen met een filmer/regisseur maken legden uit wat ze doen, hoe ze op zoek naar aansprekende culturele activiteiten of instellingen zijn en die maandelijks uitlichten. Op die manier worden ouderen aangemoedigd om er op uit te gaan en cultureel actief te worden of te blijven. De uitzending wordt ook uitgezonden op de lokale tv en heeft zo een groter bereik dan de al 600 kijkers op YouTube.

Kunstschool: Een project van Artiance waarbij mensen met een beperking en daardoor een afstand tot de arbeidsmarkt een vierjarige kunstopleiding kunnen volgen. Tijdens die opleiding worden ze creatief uitgedaagd om zichzelf verder te ontwikkelen en worden hen ook handreikingen gedaan (oa via een workshop van de bibliotheek op het gebied van social media) om hun kunst te vermarkten.

Escape game: Een project van Bibliotheek Kennemerwaard samen met Escape Room Egmond. Door het lezen van een aantal jeugdboeken waarin aanwijzingen zitten voor het op te lossen raadsel worden jongeren aangemoedigd om te lezen. Dit spel wordt op een aantal basis- en vmboscholen gespeeld en maakt kinderen op een andere manier enthousiast voor lezen.

CrossTown Murals: Een project van Artiance waarbij jongeren les krijgen in het maken van graffiti. Vervolgens wordt dit op legale plekken in de stad ook uitgevoerd en wordt er gewerkt aan een soort 'lint' van graffiti kunstwerken door de stad.

De Werkplaats: een project dat nog in de denkfase zit, naar voorbeeld van Plek 3 in bibliotheek Venlo. Een plek waar een rijke leeromgeving wordt nagestreefd en waarvoor Artiance en Bibliotheek Kennemerwaard subsidie van de gemeente Alkmaar heeft gekregen om een pilot voor 2 groepen kinderen te gaan opstarten. Een plek waar kinderen ondersteund worden in het nastreven van hun dromen, het vlammetje van nieuwsgierigheid en leergierigheid wordt aangewakkerd.

Taalhuis: Een langdurig project van de bibliotheek waarin laaggeletterde inwoners geholpen worden hun taalvaardigheden te verbeteren, geholpen worden digivaardiger te worden en hun rekenvaardigheid te vergroten. Daarin worden ook alternatieve en creatieve methodes gebruikt om de doelgroep te vinden en te bereiken. Zo gaat de bibliotheek er op uit met een bakfiets om in wijkcentra, op markten en andere plekken inwoners op te zoeken die niet uit zichzelf naar de bibliotheek komen. 

Proeftuin De Mare/Jobflow: In de vestiging van de bibliotheek De Mare is een proeftuin gestart als samenwerking tussen Artiance en Bibliotheek Kennemerwaard. We gaan met inwoners in gesprek over waar hun behoefte ligt. Het project JobFlow richt zich specifiek op jongeren zonder startkwalificatie. Om hun aandacht te vangen maken we gebruik van oa VR-brillen, iets wat ze leuk en spannend vinden en waarmee ook spellen kunnen worden gespeeld of ontwikkeld. Zo trekken we de jongeren de bibliotheek binnen en kunnen we samen met hen ontdekken wat hun dromen en ambities zijn en wat ze nodig hebben om die te vervullen. 

Al met al was het een volle avond en hebben we nog niet de helft laten zien van wat Artiance en Bibliotheek Kennemerwaard samen en ieder afzonderlijk doen. Tijdens de rondleiding bij Artiance kon er nog het één en ander worden getoond wat er aan muziek, theater en andere lessen wordt gegeven. Bij de bibliotheek zagen de raadsleden hoe het gebruik veranderd is door het leescafé, de bezoekers aan de leestafel en de studerende jongeren. Na afloop gaven de raadsleden aan dat ze het heel informatief was, dat er eigenlijk te weinig tijd was om alles in zich op te nemen. Nou dan doen we het volgend jaar gewoon weer!