Ondernemend door de coronatijd heen, met dank aan overheidssteun

Vorig jaar was een lastig jaar en ook dit jaar zal niet eenvoudig zijn voor culturele instellingen. Daarom was het fijn dat de verschillende overheidslagen in de loop van 2020 besloten om de culturele instellingen financieel te ondersteunen om de financiële effecten van de coronacrisis te ondervangen. Onze vier gemeenten benaderden ons met de vraag of we steun nodig hadden en hoeveel dan. We hebben gebruik kunnen maken van de steun maar ons natuurlijk ook zelf ingespannen om geen financiële gaten te laten ontstaan. 

Afgelopen weken hebben we hard gewerkt aan de jaarrekeningen van Artiance en Bibliotheek Kennemerwaard en nu blijkt dat we door hard te sturen op kosten en te kijken naar hoe we onze diensten online konden voort zetten de toegezegde steun niet nodig hebben gehad. Dat vinden we best goed van onszelf ;-) Maar we zijn heel erg blij dat de gemeenten in eerste instantie ons wilden steunen. Nu we het niet nodig hebben gehad gaan we de steun terug betalen en sturen we aan de gemeenten die ons steunden de volgende brief (in iets gewijzigde vorm voor de gemeente waar Artiance geen diensten verricht). Want eerlijk is eerlijk, als je de steun niet nodig hebt dan is het wel zo netjes om het terug te betalen.

Geacht college, 

 

Wij willen u bedanken voor de steun die u in 2020 heeft toegezegd aan Artiance en Bibliotheek Kennemerwaard. Wij hebben in 2020 met grote inzet gewerkt om de financiële schade zoveel mogelijk te beperken. Uw toegezegde steun heeft ons gestimuleerd en gemotiveerd om extra ondernemend te zijn. Alle collega’s van Artiance en Bibliotheek hebben keihard gewerkt en vele (onbetaalde) overuren gemaakt om de voortgang van beide stichtingen te kunnen waarborgen. 

 

Artiance heeft het merendeel van onze lessen online kunnen geven en tal van nieuwe projecten georganiseerd. De bibliotheek lanceerde een afhaalbibliotheek en zette haar dienstverlening binnen de programma’s Educatie en Participatie en Zelfredzaamheid zoveel mogelijk om naar digitaal. Zo hebben wij onze klanten weten te behouden en konden we gebruikers van de bibliotheek toch tegemoetkomen. 

 

Hiernaast heeft Artiance de samenwerking tussen de Centra voor de Kunsten in Noord-Holland versterkt. Op initiatief van Artiance is de website www.24creatief.nl ontstaan. Deze website biedt inmiddels opleidings- en netwerkmogelijkheden voor alle kunstvakdocenten in Noord-Holland, belangrijk voor onze toekomst.  

 

Met oog op deze toekomst is tevens de bestuurlijke fusie tussen Artiance en Bibliotheek Kennemerwaard gerealiseerd. Een fusie die Artiance méér stabiliteit en groeimogelijkheden biedt en voor de bibliotheek meer kansen geeft op het gebied van onderwijs en het sociaal domein. 

 

Op basis van onze prognoses dachten wij in 2020 een financiële steun voor Artiance nodig te hebben van ruim € 140.000, -- en voor de bibliotheek € 43.046,-. U heeft deze steun, in samenwerking met de Provincie Noord-Holland ruimhartig toegezegd.  Wij zijn er trots op om u te kunnen melden dat bij het opmaken van de jaarrekening 2020 blijkt dat wij de door u toegezegde steun voor 2020 niet nodig blijken te hebben. Onze prognose met betrekking tot de gederfde inkomsten en extra kosten vanwege corona bleek wel juist te zijn geweest, die zijn fors lager dan begroot. Daartegenover staat dat wij op andere kosten flink hebben bespaard, met name op de personeelskosten door ontstane vacatures niet of later in te vullen.  

 

Wij hopen dat u ons in 2021 wederom wilt blijven ondersteunen. Wij verwachten dat de kosten in 2021 helaas méér gaan oplopen en inkomsten zullen dalen. Allereerst is Artiance inmiddels al 3,5 maand gesloten en zal een deel van de lesgelden gerestitueerd moeten worden. Ten tweede verwachten wij vanaf september 2021 een terugloop in het aantal cursisten vanwege de te verwachten economische krimp, hierover maken wij ons grote zorgen omdat Artiance voor meer dan 50% afhankelijk zijn van eigen inkomsten. Voor de bibliotheek is de verwachting dat met name de dienstverlening aan het onderwijs een flinke klap te verwerken zal krijgen. De lees- en mediaconsulenten zijn niet op iedere onderwijslocatie welkom en hoewel de onlinedienstverlening wordt gewaardeerd ervaren de scholen dit niet als een volwaardig alternatief. De projecten die de bibliotheek op het voortgezet onderwijs normalerwijze uitvoert kunnen niet worden uitgevoerd door de coronarestricties op de scholen.  

 

Wij zullen ons best blijven doen om uw steun in 2021 zo min mogelijk nodig te hebben. Uw steun geeft ons echter vertrouwen in een gezonde toekomst. Wij zullen de ontvangen corona steun voor het jaar 2020 terugstorten aan de gemeente Alkmaar. 

Businessmodellen en sponsoring

De afgelopen weken heb ik met enige regelmaat in het gezelschap van ondernemers verkeerd. Eén keer een avond om ondernemers op de hoogte te brengen van de mooie plannen die wij hier in Alkmaar hebben als culturele instellingen aan het Canadaplein. Wat willen we samen gaan doen, en welke ambitie heeft iedere instelling individueel. Een middag met maatschappelijk betrokken ondernemers waarbij ze een rondleiding kregen door onze prachtige vestiging in Heerhugowaard en een korte presentatie over mediawijsheid. En een avond waarbij de grote ondernemingen uit de regio groot Alkmaar aanwezig waren en ik er was om te netwerken en ‘ons’ verhaal te vertellen.

Wat mij tijdens al die bijeenkomsten op viel was dat er twee reacties (nou ja eigenlijk drie) de boventoon voerden. Reactie één van een ondernemer: wat is de bibliotheek verandert, hoe gaan jullie straks je businessmodel neer zetten als het e-book straks de overhand krijgt, en wat doen jullie veel, en als klap op de vuurpijl of de uitspraak “straks is er geen bibliotheek meer” of “ik moet er niet aan denken dat er geen bibliotheek meer is”. Reactie twee bij de uitleg van wat wij als bibliotheek allemaal doen op het gebied van leesbevordering en van mediawijsheid: dat vinden ondernemers in heel veel gevallen een overheids- dan wel onderwijstaak. Ze vinden dat vreselijk belangrijk, maar zijn niet van plan dergelijke activiteiten te ondersteunen met financiën. Dus de roep van politici en ambtenaren dat er meer gesponsord kan worden wordt hiermee stevig onderuit gehaald. Ze willen best iets sponsoren, maar dan niet iets wat zij als overheidstaak zien. Daar betalen ze al belasting voor.

De twee opmerkingen geven aan hoe er door de wereld van ondernemers naar de bibliotheek wordt gekeken. Zij denken in businessmodellen en de markt bewerken; en zij vinden lezen en kritisch burgerschap bevorderen een belangrijke overheidstaak. Daarvoor zouden zij best de barricaden op willen, even kort door de bocht, om te zorgen dat de bibliotheek die rol kan blijven vervullen. Want er zaten dus ook ondernemers bij die bij de presentatie over mediawijsheid waren geweest en mij een week later tijdens de regionale ondernemersavond aanspraken. Zij zeiden dat mijn presentatie iets bij hen had losgemaakt. Dat ze waren gaan nadenken of ze niet een cursus rondom mediawijsheid van de bibliotheek moesten gaan afnemen. Dat ze met de school waar hun kind op zat eens stevig in gesprek wilden want dat er volgens hen nergens protocollen waren en onvoldoende bewustzijn over de gevaren van internet.

Ik ben door de gesprekken er nog meer van overtuigd geraakt dat die rol van ontwikkelingsinstituut, plek om te leren, om leesplezier te ondervinden, als kennisinstituut zo je wilt op het gebied van leren en lezen, het wat en het hoe, de richting is waarin we verder moeten. Naast die plek voor ontmoeting en debat, de plek zonder waarden en normen, waar je elkaar treft en geïnspireerd vandaan gaat door wat je daar hebt opgestoken via een lezing, gesprek….. Die rol en die taak is geld waard, van de maatschappij, van onze leners, van scholen, van bedrijven.

(cartoonstock)

NB: afgelopen jaar zag ik tijdens mijn vakantie in de V.S. heel veel bordjes langs highways staan waarop je werd opgeroepen om een stuk weg te sponsoren. Vinden wij hier geloof ik ook echt een overheidstaak???

inspiratiesessie artistiek en cultureel ondernemerschap

Afgelopen vrijdag zat ik op het gemeentehuis van Alkmaar met een aantal ambtenaren van de afdeling EZ, Cultuur en Stadsontwikkeling, de wethouder Cultuur Anjo van der Ven, collega-directeuren van museum, theater en centrum voor de kunsten, en een aantal ‘vrije’ jongens uit het culture veld. Onderwerp van gesprek: hoe kan de gemeente het cultureel ondernemerschap bevorderen.

Ik was bang, dat dit weer een sessie zou worden waarin de grote culturele instellingen te horen zouden krijgen dat het zo goed zou zijn als zij hun ‘geld’ in de markt gaan halen. Persoonlijk word ik wat moedeloos van het gemak waarin dit wordt geroepen door Jan en alleman, zonder dat dit gebaseerd op echt inhoudelijke kennis van zaken. Als je minder wilt investeren in cultuur in je stad, zeg dat dan. Wees eerlijk over de achtergronden van je redenering, en laat het aan de instellingen zelf over om oplossingen te vinden. Dat kunnen ze prima zelf, als ze met de investerende overheid een gelijkwaardig gesprek kunnen voeren over welke zaken de gemeente wel wil subsidiëren voor zijn stad, en welke ze niet meer belangrijk vindt.

Niets was minder waar. De wethouder had ons uitgenodigd om te reageren op een aantal stellingen, waarin zij zocht waaraan de culturele ondernemers behoefte hebben. En dan maakte ze ook vrij nadrukkelijk onderscheid tussen de ‘gevestigde orde’, de basisinstellingen; en de vrije jongens, de broedplaatsen, de startende culturele ondernemingen. Ze onderschreef mijn pleidooi dat een goed cultureel klimaat in een stad beide nodig heeft. Je hebt een basis nodig, waarin de burgers van een stad inspiratie vinden, hun historie terug kunnen vinden, basislessen muziek en kunst, kunnen lezen over grote kunstenaars en wereldse ideeën. Dat heel veel kunstenaars die nu bezig zijn te starten in een broedplaats vroeger zijn gestart als lezer, leerling van centrum voor de kunsten, met school naar het theater gingen of naar het museum en zo het zaad voor hun kunstenaarschap is geplant.

Het grappige is dat de bibliotheek ook graag samenwerkt met initiatieven zoals de broedplaatsen in Alkmaar. Samen met bijvoorbeeld Project 072 hebben we een keer in de wijk Overdie een taal- en leesbevorderingsproject gedaan, en met Hal 25 hebben we samen gekeken of 'literair loungen' konden opzetten. Dat laatste is helaas niet gelukt door te weinig belangstelling, maar de wil tot samenwerking is er zeker. Samen kun je op andere plekken iets maken wat buiten de gebaande paden ligt. En zo verrijk je elkaar en vooral de stad. Mooi dat zo'n visie binnen Alkmaar wordt gedragen door meerdere partijen.