Bootcamp OF/BY/FOR ALL

9 en 10 oktober was een multidisciplinair team van Stedelijk Museum, Artiance en Bibliotheek Kennemerwaard bij de bootcamp OF/BY/FOR ALL door Nina Simon in de Koninklijke Bibliotheek. Nina Simon wil een wereldwijde beweging te weeg brengen waarin met name publiek gefinancierde culturele organisaties  meer samen met hun verschillende bevolkingsgroepen gaan programmeren. Zij heeft deze manier van werken en denken in het MAA museum in Santa Cruz gebruikt om het museum dat een kwijnend bestaan leidde opnieuw op de kaart te zetten. Daarmee creëerde ze meer draagvlak voor het museum onder een bredere groep van inwoners.

Voor ons zijn de plannen die we willen ontwikkelen voor ons gedeelde gebouw aan het Canadaplein in Alkmaar reden om hier op in te tekenen. Als we een breder publiek willen bereiken zou het mooi zijn als dat terug komt in onze (gezamenlijk) programma's maar ook in een verbouwd aangepast gebouw, dat beantwoordt aan de behoeften van grotere groepen uit onze samenleving.

Wat Nina Simon en haar team doen is geen kernwetenschap, maar het is ook weer niet zo eenvoudig als één plus één. Het gaat om het omzetten van je mindset. Als culturele organisaties, zeker de bibliotheek en Artiance, zijn we wel gewend om buiten onze muren te reiken, om nieuwe groepen aan te spreken. We blijven vaak wel steken in FOR de verschillende groepen. En dan soms zelfs onder het motto dat wij wel weten wat goed is voor de ander. En dat is precies de crux. Community werk betekent dat je veel meer leert faciliteren, dat je vraagt wat zij nodig hebben, dat je uitzoekt waar hun behoefte liggen. En ook wat zij zouden willen delen, wat zijn hun culturele 'kroonjuwelen' waarvan ze graag zouden zien dat andere mensen daar ook kennis van nemen.

Belangrijkste punt dat ik heb meegenomen uit de tweedaagse bootcamp is dat het misschien best makkelijk lijkt, maar dat het veel denkwerk vraagt en draagvlak creëren onder je collega's. Je kunt namelijk wel bedenken dat je nieuwe doelgroepen wilt bereiken, het heeft ook gevolgen voor je manier van werken. Je zult meer naar buiten moeten gaan, je moet nadenken of je niet een vertegenwoordiger van die doelgroep wilt opnemen in je personeelsbestand. Belangrijke vraag is met welke groep je wilt beginnen, of je al contact met die groep hebt, ken je personen uit die groep, en zo ja, hoe ga je dan in gesprek. Tijdens de bootcamp krijg je goede handreikingen, die je ook op de site van OF/BY/FOR ALL kunt vinden. Het voor een groep programmeren zal het minst ingewikkeld zijn, om een nieuwe doelgroep ook daadwerkelijk als partner te zien, en zelfs mogelijk als uitvoerder van een programma vraagt om moed en creativiteit. Het toepassen zal een proces van vallen en opstaan zijn is mijn inschatting. Ik ga in ieder geval een aantal collega's het boek van Nina Simon 'The art of relevance' aanraden, en het zelf ook lezen natuurlijk ;-)

Wij willen als pleinpartners museum, Artiance en bibliotheek zeker verder met dit community gedreven museum/centrum voor de kunsten/bibliotheekwerk, we gaan op zo kort mogelijke termijn verder met plannen maken en daarna uitvoeren.

Je kan het niet vaak genoeg vertellen

7 en 8 oktober was ik in Brussel, vergezeld door Erica en Sanneke van bibliotheek Kennemerwaard.  Erica en Sanneke zijn twee van onze bibliothecarissen die gepokt  en gemazeld zijn in digitale vaardigheden zoals kinderen leren programmeren.  We waren te gast bij het Europees Parlement via Public Libraries 2030.
Op maandagmiddag eerst een ontmoeting met de Lighthouse Libraries, bibliotheken uit heel Europa die samen willen werken, ideeën willen delen en die voorop willen lopen in ontwikkelingen. Er werden presentaties gegeven ter plekke of via een Zoom verbinding.  Het is goed om ideeën uit te wisselen, niet overal het wiel opnieuw uit te vinden.  Samen kom je verder en binnen Europees verband kun je dan ook nog gezamenlijk projecten op pakken.

Op dinsdag was de 'tentoonstelling ' Generation Code, waar verschillende bibliotheken aan hun europarlementariërs laten zien wat bibliotheken allemaal doen op het digitale gebied en hoe dat de doelen van Europa ondersteund op terreinen als innovatie, internetveiligheid, educatie, leven lang leren, werkgelegenheid. Het is iedere keer weer mooi om te zien hoe bibliotheken innoveren, en inspelen op de veranderingen in de samenleving. Zo was er een presentatie van een Sloveense bibliotheek met een digitaal fotoproject,  FERS uit Friesland met hun Data detox kit, Keulen met hun robot, Litouwen met een virtual reality project, een Belgische bibliotheek met een project ten aanzien van het meten van luchtkwaliteit door burgers, en bibliotheek Kennemerwaard met onder andere onze rupsrobot.

Het was alle bibliotheken gelukt om Europarlementariërs uit te nodigen om langs te komen. Van de Nederlandse Europarlementariërs kwamen Jeroen Lenaers en Samira Rafaela langs. Beiden waren zeer geïnteresseerd en gaven aan dat ze de rol van bibliotheken in het digitale domein zeer ondersteunen. En dus zeg ik maar steeds dat je niet vaak genoeg kunt vertellen aan beslissers wat het belang van bibliotheken is!

Kleine druppels op de gloeiende plaat?

Eénzaamheid komt best vaak voor onder Nederlanders. Ongeveer een derde van de bevolking voelt zich wel eens eenzaam. Nu vind ik zelf dat de bibliotheek geen panacee is voor allerlei maatschappelijke problemen, tegelijkertijd vind ik dat vanuit de participatiegedachte  dat iedereen mee moet kunnen doen in onze samenleving dat je als bibliotheek wel activiteiten kunt ontwikkelen waarmee je iets kunt doen aan eenzaamheidsbestrijding. Dat doen we dan niet zelf, maar graag in samenspraak en samenwerking met inwoners van ons werkgebied.

Zo hebben we in de bibliotheek in Heerhugowaard samen met een  groep senioren onder de naam Met Elkaar, Voor Elkaar, gesproken over wat de bibliotheek voor hen zou kunnen betekenen.  De oproep van de bibliotheek in de krant heeft uiteindelijk een groep van zo'n dertig mensen opgeleverd die met ons samen activiteiten ontwikkelen. En ze gaan ook zelf samen op pad, zonder inmenging van de bibliotheek, wat heel fijn is. Ze hebben ineens gelijkgestemden gevonden, en verzinnen allerlei uitjes met elkaar. Een kerngroep adviseert de bibliotheek in het doorontwikkelen van activiteiten.

Vanuit deze senioren community ontstond  een nieuw idee om makkelijker contact te leggen met andere mensen als je ALLEEN  zit in het restaurant (zit) van de HEMA.   Bij de Hema zit(ten) regelmatig iemand (mensen) alleen aan een tafeltje die misschien best gezelschap zouden willen. Maar die het misschien moeilijk vindt om zomaar aan iemand te vragen bij hem/haar te komen zitten om een praatje te maken.

Manager HEMA neemt bordje in ontvangst

Deze seniorengroep heeft samen met de Bibliotheek Kennemerwaard  een kaart ontworpen die je op je tafel kunt zetten als je behoefte hebt aan gezelschap. Met de kaart, lijkend op een kopje koffie, kun je aangeven dat je open staat voor gezelschap. ( en een gesprek). De Hema heeft het idee omarmt, dus nu staat het bordje bij de koffiecorner van de Hema in Heerhugowaard. En de Hema in De Mare in Alkmaar wil het wel over nemen als het een succes blijkt. Daar word ik nou warm van, zulke kleine dingen die een kleine druppel lijken op een gloeiende plaat, maar groot persoonlijke impact hebben voor mensen.

Brusselse connecties

Vandaag 2 augustus bracht Samira Rafaela, Europarlementariër namens D66 een werkbezoek aan bibliotheek Kennemerwaard. Zoals sommigen misschien weten ben ik betrokken bij Public Libraries 2030, een lobby-organisatie in Brussel voor bibliotheken. Natuurlijk begint lobbyen lokaal, zorgen dat je lokale politici goed op de hoogte zijn van wat bibliotheken doen. En ook op provinciaal en nationaal niveau is het bijzonder belangrijk dat politici en andere beslissingsmakers weten welke invloed bibliotheken (kunnen) hebben op de levens van inwoners. Brussel lijkt dan ver van ons bed, en niet de moeite waard om daar energie in te steken lokaal. 

Samira Rafaela op bezoek bij Bibliotheek Kennemerwaard

Ik kijk daar iets anders tegen aan. In alle politieke en bestuurslagen die ons kleine stukje wereld kent is bekendheid met ons werk essentieel. In Europees verband worden er grote projecten opgepakt waar bibliotheken een rol in kunnen spelen, mits ze daar ook voor gezien worden. En dat kan alleen als de politici ook weten welke capaciteiten er aanwezig zijn onder bibliotheekmedewerkers en vooral ook welk bereik bibliotheken hebben, 70 miljoen bezoekers in Nederlandse bibliotheken(!). Daarom waren wij heel erg blij en verheugd dat mevrouw Samira Rafaela bij ons op werkbezoek kwam. Leuk is ook dat zij vlak uit de buurt komt, ze is opgegroeid in Uitgeest. In het het gesprek dat we met elkaar voerden gaf ze aan dat ze heel goede herinneringen heeft aan de bibliotheek als een veilige plek waar het goed toeven is. Dat haar moeder vroeger wel eens naar de bibliotheek moest bellen om te horen of haar dochter daar nog was. Kijk, dat zijn herinneringen waar je warm van wordt, en waar wij met onze verhalen van de bibliotheek nu goed op aan kunnen haken. 

Onze medewerkers zijn met haar in gesprek over de rol van de bibliotheek op het gebied van educatie, bestrijding en voorkoming laaggeletterdheid, digitale geletterdheid, eenzaamheidsbestrijding. Mevrouw Rafaela gaf aan dat zij bibliotheken een belangrijke pijler voor inclusie in de samenleving vindt. Volgens haar zou breder bekend moeten worden dat bibliotheken veel betekenen in het sociaal domein en op het gebied van ondersteuning van het onderwijs, naast activiteiten voor cultuur. Laat dat nou net zijn waar we lokaal onze gemeenteambtenaren en politici steeds op wijzen. Dus heel fijn als een Europarlementariër dat onderschrijft.

Aan het eind van het bezoek konden we mevrouw Rafaela melden dat in het najaar er in het Europees Parlement in het kader van de EU Codeweek een evenement plaats vindt, waaraan ook medewerkers van bibliotheek Kennemerwaard een bijdrage zullen leveren met activiteiten uit de Coderdojo’s. Natuurlijk hebben we haar alvast hiervoor van harte uitgenodigd.

To Russia with love.....

Afgelopen week was ik op uitnodiging voor een conferentie voor bibliothecarissen en museummedewerkers in Yekaterinaburg. Titel van de conferentie: New  Urban Histories: between the library, museum and the city. Bijdrage van drie Nederlanders: Bart Rutten van het Centraal Museum in Utrecht, Erik Boekesteijn van de Koninklijke Bibliotheek en ondergetekende.

Het is (bijna) altijd leerzaam om in bij collega's in de keuken te kijken, om hun verhalen te horen en van gedachten te wisselen over ons vak. Overal ter wereld vind je bevlogen medewerkers en directeuren die hun organisatie ten dienste stellen van de samenleving waarvoor ze werken. En in Rusland is dat niet anders. De reis en de conferentie waren echt een bijzondere ervaring!

Laat ik beginnen met te zeggen dat de ontvangst die we kregen van de organisatoren Anasstasia Smirnova en Alexander Sverdlov van SVESMI (een Russisch architectenpaar dat ook kantoor houdt in Rotterdam) buitengewoon hartelijk was. Er was gezorgd voor een prima hotelkamer in het Yeltsin centre, we werden gevoed en gelaafd met recepten door Naina Iosifovna Elstina (de weduwe van Yeltsin) in het toprestaurant Barboris. Natuurlijk met een glaasje wodka erbij....

Anasstasia en Alexander zijn betrokken bij de verbouwing van het Pushkin museum en centre of the arts in Moskou, en ze houden allebei zeer van bibliotheken. Ze willen graag dat Russische bibliotheken een extra zetje in de rug krijgen om te innoveren en bestaansrecht te blijven houden. Daarom organiseerden ze dit congres.

De volgende ochtend na het ontbijt werden we meegenomen voor een excursie door de stad, onder begeleiding van een gids van het museum. Yekaterinaburg is de vierde stad van Rusland, met ca. 1,5 miljoen inwoners. Het is bijna 300 jaar geleden gesticht, en kende tot de Tweede Wereldoorlog zo'n 500.000 inwoners. Door WO II werden veel industrieën uit het westen van Rusland van Yekaterinaburg verplaatst en groeide de stad. Het centrum kenmerkt zich door een aantal Russisch Orthodoxe kerken met de typerende gouden uienbollen bovenop, een flink aantal oude gebouwen uit de 18de en 19de eeuw die fraai zijn opgeknapt, flats van het constructivisme (beetje een sobere variant van De Stijl of Bauhaus) en zeer moderne skyscrapers met grote glazen gevels. En dat alles rondom het grote meer in de stad. Onze gids was duidelijk zeer gecharmeerd door het constructivisme, ik denk vooral door de filosofie erachter. Betaalbare en voor die tijd comfortabele woningen voor arbeiders, zeer passend in het socialistische ideaal.

Yeltsin centre

Daarna kregen we een rondleiding door het Yeltsin Museum, wat natuurlijk een vertelling liet zien van het levensverhaal van Yelstin. Maar dan wel in het historisch kader van zijn tijd. Met een animatiefilm over de geschiedenis van Rusland, waarin er naar mijn idee een redelijk genuanceerd beeld werd neergezet van bv de tsarentijd. Er werd gezegd hoe sommige tsaren probeerden om hervormingen door te voeren, maar dat het altijd bleef steken bij mooie woorden of bij tegenwerking van de adel of het leger. De pachters en boeren worden benoemd als degenen die lijden.

Yeltsin wordt behoorlijk verheerlijkt in het museum. Hij was de eerst vrij gekozen president van Rusland, en verhinderde een machtsgreep van de oude communisten nadat Gorbatsjov allerlei hervormingen had doorgevoerd om het Sovjetsysteem op de schop te nemen. Het verhaal van Yeltsin wordt in de tijd geplaatst door een beeld te schetsen van de Sovjetunie tijdens zijn leven aan de hand van beelden, films, foto's, posters etc. Naast de propagandaposters en films staan er dan ook wel berichten die precies het andere kant belichten. Dat zit dan overigens weer niet in de presentatie van het leven van Yeltsin zelf. Dus dat hij beticht werd van corruptie en het afbreken van de Sovjetunie vind je niet terug. Toch vond ik het verhaal dat in het museum wordt getoond genuanceerder dan ik had verwacht. Je hebt een beeld van Rusland, dat er behoorlijk gemanipuleerd wordt in de berichtgeving... en dat is ook vast wel zo... maar dat is bij ons ook zo. Wij krijgen ook gekleurde informatie voorgeschoteld en weten ook niet altijd het fijne van zaken (of willen het niet weten).

Tijdens het congres waren er verschillende presentaties. Erik Boekesteijn vertelde over hoe op verschillende plekken in de wereld bibliotheken oa via Design Thinking veel meer door met inwoners te praten hun dienstverlening in gezamenlijkheid met die inwoners aanpassen naar de noden van deze tijd. Bart Rutten van het Centraal Museum vertelde over hoe zij meer en meer een verbinding proberen te leggen tussen de stad en hun collectie. Dat ze zo hun waarde voor de stad willen vergroten door aansprekende en spraakmakende tentoonstelling te maken. Erg leuk en inspirerend vond ik ook het verhaal van Alexander Yuminov, directeur van het museum in Izhevsk. Hij vertelde hoe ze in hun museum inwoners vragen wat ze zich kunnen herinneren over de dorpen uit de omgeving die nu allemaal ontvolkt raken door de trek naar de stad. Dat ze op deze manier de geschiedenis levend houden en dat mensen zich meer betrokken voelen bij hun omgeving maar ook zeker bij het museum. Een nieuwe rol voor het museum, want het betekende ook dat mensen aan de hand van de verhalen van vroeger konden meedenken in wat er voor nu nodig is om een levendige gemeenschap te blijven. Echt een goed verhaal. Ik hield een verhaal over hoe je als bibliotheek een netwerk van kleine en grote vestigingen overeind kunt houden en hoe ze elkaar kunnen versterken in bereik, innovatiekracht en verbondenheid met de omgeving.

Het was een enerverende ervaring, voor een lezing van ca. een half uur ben je meer dan drie dagen weg. Je steekt er ook weer zoveel van op, dat het de tijdsbesteding meer dan waard was. Ik ging naar Rusland voor de liefde voor ons vak, ik nam een beeld van de liefde voor ons vak in Rusland mee terug.

Lokale verborgen schatten ontdekken door samenwerking

Als bibliotheek hebben we altijd een open blik op zoek naar interessante samenwerkingspartners, om onze doelen te bereiken. Zo kom je soms ineens ook op bijzondere plekken.....

In de gemeente Castricum is een aantal zeer actieve historische verenigingen. Met de vereniging in Akersloot werken we al jaren goed samen, we zitten ook onder één dak. Met de vereniging van Castricum was dit nog niet het geval, maar wij dachten dat het mooi zou zijn om te kijken of we ook daar een samenwerking op poten zouden kunnen zetten. Dan is het leuk om te kijken of je zo'n jonge samenwerking gelijk handen en voeten kunt geven met een geslaagd startproject. Dus.....

Op een middag bij de Duynkant in Castricum, thuis voor Werkgroep Oud-Castricum, ontstond het idee om als aftrap van de samenwerking tussen de bibliotheek en de werkgroep gezamenlijk activiteiten te organiseren omtrent het Rembrandtjaar. Dit jaar (2019) is het namelijk 350 jaar geleden dat Rembrandt het leven los liet. Het eerste wat te binnen schoot, was dat het beroemdste werk van Rembrandt, de Nachtwacht, een jaar opgerold opgeslagen heeft gelegen in Castricum, tijdens de Tweede Wereldoorlog. De bunker was speciaal in het leven geroepen om Nederlandse meesterwerken uit handen van de Duitsers te houden. Daar moesten we natuurlijk wat mee!

Na wat onderzoek bleek dat het filmmuseum EYE in Amsterdam de sleutel van de bunker in bezit had, omdat ze het momenteel in gebruik hebben als depot voor gevoelige films. Na contact te hebben gezocht wilde het EYE meewerken en konden we een middag bezoekjes aan de kelder organiseren, met een aantal restricties. Waaronder het aantal mensen dat de bunker mocht betreden, er mochten enkel 5 groepen van 10 mensen naar binnen. De aanmeldingen kwamen ontzettend rap binnen, na een tweetal dagen zaten alle groepen al vol, tot teleurstelling van velen.

De dag brak aan van de excursie middag, en onder een blauwe hemel met vele zonnestralen begaven we ons in de duinen naar de kelder. Castricummer John Heideman (schrijver van Castricum en Bakkum in de Tweede Wereldoorlog) vertelde enthousiast over de fascinerende geschiedenis van de bunker. Een indrukwekkend bezoek aan de kelder volgde, vol met opgestapelde ouderwetse filmrollen en enkele herinneringen aan de Duitse bezetting. Wat een wonder dat de werken de oorlog hebben overleefd. Een gedenkwaardige middag die niet snel uit de gedachtes van de bezoekers (en de organisatoren) zal verdwijnen. Het is mooi dat je door je krachten en expertise te bundelen zoiets voor elkaar kunt krijgen, en je inwoners kunt laten kennis maken met een stukje onbekend lokaal verleden.

De middag bracht veel teweeg, wethouder Ron de Haan vond het een erg mooi initiatief en pleitte ervoor de bunker in de toekomst te openen voor iedereen die het maar wilt zien. Helaas is dit vanwege de huidige functie van de bunker als opslag van films niet direct mogelijk. TV Castricum heeft ter plekke een prachtige film gemaakt over de kelder en er verscheen een artikel van twee pagina in het Noord Hollands Dagblad. Wie weet wat de toekomst ons zal brengen en wat de aandacht voor de kelder zal gaan doen! De samenwerking tussen de Werkgroep Oud-Castricum en Bibliotheek Kennemerwaard kent in ieder geval een vliegende start.

Een vreemde eend in de bijt zijn biedt soms mooie kansen

Afgelopen week was ik aanwezig bij een regionale conferentie over mensenhandel. "Over wat?" hoor ik je vragen. Over mensenhandel. Geen vrolijk onderwerp, ook geen onderwerp waar je een bibliotheekdirecteur denkt tegen te komen. 

Hoe ik daar kwam? Collega Nonja van Kennemerwaard heeft twee stagiaires die samen met haar het Sociaal Domein in alle breedte verkennen. Via de moeder van één van de stagiaires, die werkt bij de vreemdelingenpolitie was Nonja in contact gekomen met de regiocoördinator van HVO-QUerido, een organisatie die zich inzet voor slachtoffers van mensenhandel. (Als je wilt weten wat er allemaal valt onder mensenhandel, check dan hun website). Nonja is met de regiocoördinator in gesprek over wat wij als bibliotheek zouden kunnen betekenen op dit dossier. Dat zou informatievoorziening kunnen zijn, maar wellicht ook een stuk weerbaarheidstraining ter preventie dat mensen slachtoffer worden.

De coördinator nodigde Nonja uit voor de conferentie, zij vond het meer iets voor bobo's, waarop ze mij naar voren schoof ;-) Dus daar zat ik met mijn beste bobo gezicht tussen vertegenwoordigers van politie, Openbaar Ministerie, gemeenten, zorgverleners, Belangenverenigingen voor prostituees, vakbonden, VNG, etc.

Tijdens één van de deelsessies 'De gemeente aan zet' ging de discussie over wat er allemaal moest gebeuren. Veel ging over handhaving, bewustwording, goede opvang en ketensamenwerking. Ik heb eigenwijs mijn vinger opgestoken en een pleidooi gehouden voor 'preventie voor de preventie'. In de discussie zoals die werd gevoerd bedoelt men met preventie dat ze bv conciërges op scholen een training willen geven hoe ze mogelijke slachtoffers van loverboys kunnen herkennen.Dan is het leed dus al geschied.  Zorgen dat jonge meisjes en jongens weerbaar zijn op social media en internet kan juist voorkomen dat jongeren slachtoffer worden. En laten wij daar als bibliotheek Kennemerwaard nou net een mooi programma voor hebben ontwikkeld, 'Veilig Puberen' , of 'Wijs en Weerbaar' genaamd.

Een beleidsambtenaar van de VNG wilde gelijk weten of meer bibliotheken dit aanbieden, en was zeer geïnteresseerd. Een medewerker van de politie vond het erg mooi dat de toevoeging werd gegeven over proactief beleid, dat miste ze erg in de discussie.

Ik heb inmiddels een mailtje van de beleidsmedewerker van de VNG, ik ben benieuwd of we dit verder kunnen trekken, ook naar collega-bibliotheken. Zou heel mooi zijn.

Als vreemde eend in de bijt kreeg ik de vraag van burgemeesters en wethouders uit de regio die ik ken die ik daar tegen wat ik daar deed. Dat kon ik goed uitleggen aan de hand van ons project. Zo kun je als vreemde eend in de bijt verrassend zijn voor de usual suspects en mooie kansen voor je organisatie aanboren.