To Russia with love.....

Afgelopen week was ik op uitnodiging voor een conferentie voor bibliothecarissen en museummedewerkers in Yekaterinaburg. Titel van de conferentie: New  Urban Histories: between the library, museum and the city. Bijdrage van drie Nederlanders: Bart Rutten van het Centraal Museum in Utrecht, Erik Boekesteijn van de Koninklijke Bibliotheek en ondergetekende.

Het is (bijna) altijd leerzaam om in bij collega's in de keuken te kijken, om hun verhalen te horen en van gedachten te wisselen over ons vak. Overal ter wereld vind je bevlogen medewerkers en directeuren die hun organisatie ten dienste stellen van de samenleving waarvoor ze werken. En in Rusland is dat niet anders. De reis en de conferentie waren echt een bijzondere ervaring!

Laat ik beginnen met te zeggen dat de ontvangst die we kregen van de organisatoren Anasstasia Smirnova en Alexander Sverdlov van SVESMI (een Russisch architectenpaar dat ook kantoor houdt in Rotterdam) buitengewoon hartelijk was. Er was gezorgd voor een prima hotelkamer in het Yeltsin centre, we werden gevoed en gelaafd met recepten door Naina Iosifovna Elstina (de weduwe van Yeltsin) in het toprestaurant Barboris. Natuurlijk met een glaasje wodka erbij....

Anasstasia en Alexander zijn betrokken bij de verbouwing van het Pushkin museum en centre of the arts in Moskou, en ze houden allebei zeer van bibliotheken. Ze willen graag dat Russische bibliotheken een extra zetje in de rug krijgen om te innoveren en bestaansrecht te blijven houden. Daarom organiseerden ze dit congres.

De volgende ochtend na het ontbijt werden we meegenomen voor een excursie door de stad, onder begeleiding van een gids van het museum. Yekaterinaburg is de vierde stad van Rusland, met ca. 1,5 miljoen inwoners. Het is bijna 300 jaar geleden gesticht, en kende tot de Tweede Wereldoorlog zo'n 500.000 inwoners. Door WO II werden veel industrieën uit het westen van Rusland van Yekaterinaburg verplaatst en groeide de stad. Het centrum kenmerkt zich door een aantal Russisch Orthodoxe kerken met de typerende gouden uienbollen bovenop, een flink aantal oude gebouwen uit de 18de en 19de eeuw die fraai zijn opgeknapt, flats van het constructivisme (beetje een sobere variant van De Stijl of Bauhaus) en zeer moderne skyscrapers met grote glazen gevels. En dat alles rondom het grote meer in de stad. Onze gids was duidelijk zeer gecharmeerd door het constructivisme, ik denk vooral door de filosofie erachter. Betaalbare en voor die tijd comfortabele woningen voor arbeiders, zeer passend in het socialistische ideaal.

Yeltsin centre

Daarna kregen we een rondleiding door het Yeltsin Museum, wat natuurlijk een vertelling liet zien van het levensverhaal van Yelstin. Maar dan wel in het historisch kader van zijn tijd. Met een animatiefilm over de geschiedenis van Rusland, waarin er naar mijn idee een redelijk genuanceerd beeld werd neergezet van bv de tsarentijd. Er werd gezegd hoe sommige tsaren probeerden om hervormingen door te voeren, maar dat het altijd bleef steken bij mooie woorden of bij tegenwerking van de adel of het leger. De pachters en boeren worden benoemd als degenen die lijden.

Yeltsin wordt behoorlijk verheerlijkt in het museum. Hij was de eerst vrij gekozen president van Rusland, en verhinderde een machtsgreep van de oude communisten nadat Gorbatsjov allerlei hervormingen had doorgevoerd om het Sovjetsysteem op de schop te nemen. Het verhaal van Yeltsin wordt in de tijd geplaatst door een beeld te schetsen van de Sovjetunie tijdens zijn leven aan de hand van beelden, films, foto's, posters etc. Naast de propagandaposters en films staan er dan ook wel berichten die precies het andere kant belichten. Dat zit dan overigens weer niet in de presentatie van het leven van Yeltsin zelf. Dus dat hij beticht werd van corruptie en het afbreken van de Sovjetunie vind je niet terug. Toch vond ik het verhaal dat in het museum wordt getoond genuanceerder dan ik had verwacht. Je hebt een beeld van Rusland, dat er behoorlijk gemanipuleerd wordt in de berichtgeving... en dat is ook vast wel zo... maar dat is bij ons ook zo. Wij krijgen ook gekleurde informatie voorgeschoteld en weten ook niet altijd het fijne van zaken (of willen het niet weten).

Tijdens het congres waren er verschillende presentaties. Erik Boekesteijn vertelde over hoe op verschillende plekken in de wereld bibliotheken oa via Design Thinking veel meer door met inwoners te praten hun dienstverlening in gezamenlijkheid met die inwoners aanpassen naar de noden van deze tijd. Bart Rutten van het Centraal Museum vertelde over hoe zij meer en meer een verbinding proberen te leggen tussen de stad en hun collectie. Dat ze zo hun waarde voor de stad willen vergroten door aansprekende en spraakmakende tentoonstelling te maken. Erg leuk en inspirerend vond ik ook het verhaal van Alexander Yuminov, directeur van het museum in Izhevsk. Hij vertelde hoe ze in hun museum inwoners vragen wat ze zich kunnen herinneren over de dorpen uit de omgeving die nu allemaal ontvolkt raken door de trek naar de stad. Dat ze op deze manier de geschiedenis levend houden en dat mensen zich meer betrokken voelen bij hun omgeving maar ook zeker bij het museum. Een nieuwe rol voor het museum, want het betekende ook dat mensen aan de hand van de verhalen van vroeger konden meedenken in wat er voor nu nodig is om een levendige gemeenschap te blijven. Echt een goed verhaal. Ik hield een verhaal over hoe je als bibliotheek een netwerk van kleine en grote vestigingen overeind kunt houden en hoe ze elkaar kunnen versterken in bereik, innovatiekracht en verbondenheid met de omgeving.

Het was een enerverende ervaring, voor een lezing van ca. een half uur ben je meer dan drie dagen weg. Je steekt er ook weer zoveel van op, dat het de tijdsbesteding meer dan waard was. Ik ging naar Rusland voor de liefde voor ons vak, ik nam een beeld van de liefde voor ons vak in Rusland mee terug.

Go with the flow

16 en 17 april had ik de eer en het grote genoegen met een paar van de beste bibliothecarissen van Europa, aangevuld met David Lankes te 'stoeien' over hoe we het netwerk van bibliothecarissen in Europa kunnen versterken. Los van het feit dat we op een prachtige plek zaten, bezinningscentrum Koningsteen in Kapelle op den Bos, was het samen werken, denken, lachen, puffen met deze groep een cadeautje. 

Koningsteen

Wat willen we bereiken? We willen bibliothecarissen over landsgrenzen met elkaar laten samenwerken, ideeen uitwisselen en uitwerken. We willen kijken of we daar ook gezamenlijke funding voor kunnen vinden, op EU niveau.

We willen projecten definiëren waarvan we denken dat ze kansrijk zijn, en dat ze een toegevoegde waarde hebben voor de burgers in de EU. Want in veel gevallen zijn de problemen of vraagstukken die er in bv Polen, Frankrijk, U.K., Bulgarije, Denemarken of Nederland spelen niet wezenlijk anders. Er is hooguit, niet onbelangrijk, een verschil in middelen die we ter beschikking hebben. Maar dan is juist het delen van kennis heel erg belangrijk.

En wat we ook willen is bibliotheken hoog op de agenda zetten in de EU agenda van 2030 , een klein beetje voor onszelf, maar vooral voor die burger die wij denken slimmer te kunnen maken, beter toegerust om de EU als kennissamenleving op de kaart te houden.

We willen verder het goede werk dat Public Libraries 2020 de afgelopen jaren met financiële steun van de Bill and Melinda Gates foundation heeft verzet voortzetten. Dus ligt er ook een interessant vraagstuk van een businessmodel ;-)

Zoveel ambitie, zoveel te doen. Je zou er moedeloos van kunnen worden. Het mooie van deze groep, dit informele netwerk dat niets hoeft, alles mag en wil, is dat we er samen de schouders onder gaan zetten. We "go with the flow" op al die gebundelde positieve energie.

Jullie zullen vast nog wel meer van ons horen........

Wat gaat de Innovatieraad het komende half jaar doen?

We communiceren via onze eigen open groep op biebtobieb, waar onder meer verslag is gedaan over de eerste bijeenkomst. Daar hebben we ook een oproep  gedaan voor ideeën, vraagstukken en thema’s die de sector bezighouden. De afzonderlijke leden van de innovatieraad reageren via de open discussie op biebtobieb op ingebrachte ideeën en vragen. Daarnaast hebben we een eigen twitteraccount, @innovatieraad, waar we zoveel mogelijk interessante tweets met betrekking tot (bibliotheek)innovatie verspreiden. Beide kanalen kunnen ook naar hartenlust gebruikt worden om de raad te benaderen.   

Eind 2013 zijn vanuit de Innovatieagenda vier projecten gefinancierd: alle projectleiders presenteren in de loop van 2014 hun project bij de innovatieraad. Daarnaast zullen ook andere projecten die in voorgaande jaren met innovatiegeld van SIOB/BNL zijn ondersteund de revue passeren.

https://innovatiemanagement.wikispaces.com/Model+van+Tidd+voor+het+innovatieproces

In de twee bijeenkomsten van de innovatieraad is onder andere uitvoerig gesproken over een visie op innovatie, ofwel een gezamenlijk uitgangspunt, welke bepalend is voor de activiteiten van en ondersteuning door de raad. Een notitie over dit model is in de zomer gepubliceerd.

Dit model zullen we gebruiken om te oordelen over de ondersteuning van ideeën, pilots en projecten in de tweede helft van 2014. We halen ideeën op met behulp van onder meer de inventarisatie van vorig jaar, uitkomsten van events als de innovatiedoedag  en aangedragen ideeën vanuit het veld (bijvoorbeeld via biebtobieb). En we vragen Edwin Mijnsbergen of hij een update van de inventarisatie wil maken, zodat we een(zo)  actueel (mogelijk) beeld hebben. Wat we verder nog willen doen is een update van de projectinventarisatie, uitwerking van kennisdeling en het organiseren van meer events zoals een innovatiedoedag, om de innovatiewil en –kracht levend te houden in de branche juist ook bij de doenkers.

Heb je opmerkingen, vragen, ideeën die je met ons wilt delen, schroom dan niet, voel je uitgenodigd om met één van ons contact op te nemen via biebtobieb of onze twitteraccount.

Buitenlandse bibliotheken

Ik weet niet of jullie dat ook hebben, maar als het zo uit komt tijdens een vakantie dan wil ik bij een lokale bibliotheek een blik naar binnen werpen. Soms zijn het leuke verrassingen, soms ga ik in gesprek met de medewerkers, en soms kijk gewoon rond en verbaas me,  verwonder me, bewonder ik of heb ik een ' mijn vingers jeuken' gevoel.

Zo bezocht ik kort geleden Kowloon Public Library! gelegen in een drukke wijk in HongKong. HongKong kent een bijzondere geschiedenis. Jarenlang onder Brits bewind, met een langlopend huurcontract dat de Chinezen niet wilden verlengen. Dus nu is de voormalig vrijstaat en zalencentrum, kapitalisme ten top stad, tegenwoordig onderdeel van de Chinese Volksrepubliek. Bij de overname door China is er beloofd dat de vrijheid zoals die gekend was onder de Britten zou blijven  bestaan? Nu meer dan 10 jaar verder zie je dat er gedemonstreerd wordt als er een betaalde tv-zender, China niet zo gunstig gestemd, de zendvergunning wordt geweigerd, dat er nog verschillende kranten verschijnen die niets op hebben de top van de Chinese politiek. Toenemend gevoel band druk vanuit  Beijing om controle te houden, controle op de o zo belangrijke economie die niet wel vaart bij te veel restricties, en daar tegen over de wens om de mensen te controleren.

Wat vind je daar dan van terug in de bibliotheek, voor zover ik daar wijs uit kan worden zonder Chinees te spreken of te lezen? Een best uitgebreide collectie, voor kinderen en volwassenen. Een collectie in het Mandarijn en in het Engels. Met grote namen bij de managementboeken en dus niet alleen Chinese auteurs. Een collectie tijdschriften en kranten, ook in het mandarijn of Engels. Er wordt driftig gebruik van gemaakt, maar er hangt geen gezellige sfeer. Iedereen verzonken in zijn eigen gedoe, je niet bemoeien met een ander. Bakje koffie is er niet bij, hoewel er wel een kleine koffie en theehoek is. Het is niet de bedoeling dat je iets nuttigt buiten die ruimte. Er staan ook per verdieping een paar pc's, voor zover ik dat kan bekijken vooral om de catalogus te kunnen raadplegen. Foto's maken mag nergens, nog niet eens van het bord van de openingstijden, dat vond ik wel bijzonder.

In Auckland, een stad met meer dan 1,2 miljoen inwoners, liep ik even binnen bij de centrale bibliotheek.  Een niet eens zo groot gebouw voor een centrale, maar misschien hoeft dat niet als je ook ca. 50 filialen hebt?! Er hing een goede sfeer in het gebruik, rustig en ook druk bezocht. Veel mensen met hun laptop, koffie uit het leescafe mag niet mee de bieb in, (jammer), en ook mensen op de grond in de buurt van een stopcontact om te kunnen werken. Van retail hebben ze verder duidelijk nog nooit geoord, kasten, kasten, en nog eens kasten. Een paar kleine displays, met bijvoorbeeld de winnaars van de Man Booker prijs, ze zijn natuurlijk apetrots dat een Nieuw-Zeelandse schrijfster dit jaar weer heeft gewonnen. Ruime openingstijden, en heel veel activiteiten. Ook hier een makerslibrary, die ze makexplosion noemen, met een 3D printer. Dat is duidelijk een wereldwijde trend aan het worden ;-) in bibliotheken. En verder valt me op hoeveel personeel er rond loopt, en allemaal zeer behulpzaam.

Ik blijf het leuk vinden om tijdens een bezoek aan het buitenland af en toe een kleine kijk te nemen in andermans keuken ;-)

Masterclass New Librarianship, deel 8

In week 3 van de lessen van David Lankes over New Librarianship gaat het over de bibliotheken. Lankes begint er mee te zeggen dat je van een bibliotheek meer mag verwachten dan alleen boeken. En dan zegt hij precies wat mij uit het hart gegrepen is en wat ikzelf ook vaak zeg: boeken zijn (of boeken uitlenen) geen doel op zich, zij zijn een middel. En dus zegt Lankes, is zeggen dat we zonder boeken en zonder e-boeken niets zouden kunnen, dat we reddeloos verloren zijn niet waar. Dat het lastig zal zijn, dat klopt natuurlijk wel, want het beeld dat mensen van ons hebben is dat we van uitlenen zijn.
Vervolgens haalt hij Ranganathan's vijf wetten van bibliotheekwetenschap (uit 1931!!) aan:

Boeken zijn er om te gebruiken
Iedere lezer zijn boek
Voor ieder boek een lezer
Bespaar tijd voor de lezer
De bibliotheek is een groeiend organisme.

Dat probleem van informatieschaarste bestaat niet meer, sterker nog.... Er is sprake van informatie-overvloed, -overdaad en -obesitas. Waar nu een gebrek aan is, is aan tijd. Gebrek aan tijd om informatie tot je te nemen, gebrek aan tijd (of vaardigheid) om de keuze te kunnen maken uit al die informatie van wat voor jou belangrijke en toepasbaar is.  En er is misschien ook wel gebrek aan attentie/belangstelling, aan interesse in de 'juiste' informatie.  Ik had vorige week daar nog een discussie over, of er wel brede maatschappelijke belangstelling is voor het brede spectrum aan informatie. Of er wel mensen zijn die iets diepgravend willen navorsen. Dat zou ook de taak van de bibliotheek moeten zijn, om iemand uit te dagen niet alleen naar bevestiging van zijn eigen denkbeelden te zoeken, maar ook juist op zoek te  gaan naar de tegengeluiden. Want alleen dan kun je je een eigen mening vormen en blijf je kritisch nadenken.

Omdat we in een tijd zitten waarin de wereld om ons heen snel verandert, is het nodig om als bibliotheek mee te veranderen zodat we van waarde blijven. Dat betekent volgens Lankes dat wij als medewerkers van de bibliotheek en ons publiek moeten worden heropgevoed. Onze denkbeelden en onze acties, onze dienstverleningsideeën zijn gebaseerd op een oud paradigma. Bibliotheken zijn opgericht in de tijd dat boeken prijzig waren en informatie schaars was. Door het zakken van de productieprijs van boeken, en een verhoging van het budget van bibliotheken hebben we een enorme bloei doorgemaakt in uitleen- en bezitcijfers. We bouwden grote collecties op en de uitleencijfers gingen sky high. Wat waren we succesvol, en wat stapten we graag in de valkuil van schermen met de uitleencijfers. Waren we toen al zo slim om de behoefte er achter te noemen en te gebruiken als verantwoording naar onze subsidiegevers? We hadden het toen ook wel over volksverheffing, maar in mijn beleving koppelden we dat vooral aan het bevorderen van lezen van 'de massa'. Of we toen al in kaart brachten wat we er allemaal naast deden (klassenbezoeken, computerlessen, zoeklessen, lezingen etc.) dat heb ik zelf niet meer zo voor ogen. 

flickr.com

Lankes zegt dat we in de lobby die wij voeren naar politiek en burgers het belang moeten benadrukken voor een goede informatievoorziening voor de gemeenschap. Dit is belangrijk op korte en lange termijn. Lankes bedoelt informatie in de breedste zin. In blijven zetten op alleen boeken of e-boeken is een doodlopende straat. Het gaat Lankes echt om kennis-creatie, het faciliteren er van en het aanzetten tot en uitdagen van je gemeenschap om zichzelf te verbeteren. De bibliotheek als belevenis, als gedeelde ervaring. Dat moet je als bibliotheek, als bibliothecarissen samen met je gemeenschap willen doen, gedeelde verantwoordelijkheid waarbij de bibliothecaris toegerust is om dit creëren samen vorm te geven. Dan helpen boeken, databases, kranten, tijdschriften allemaal, maar dat is het dus niet alleen. Het gaat er om dat je burgers medeverantwoordelijk laat worden voor het kritisch burgerschap, voor het verbeteren van de maatschappij. Om in Kennemerwaard termen te spreken, om bij te dragen aan de maatschappij.

Ik vind het een enorm uitdagend idee om hiermee aan de slag te gaan. We zijn in Kennemerwaard stapsgewijs bezig. In onze bibliotheek van 100 talenten in Heerhugowaard vragen we kinderen wat zij willen leren en hoe ze dat willen doen. Zij helpen mee het educatieve programma te vullen. In onze heringerichte vestiging Alkmaar Centrum vragen we mensen die een folder of poster in de bibliotheek kwijt willen of zij iets over hun cursus of lezing op ons podium willen vertellen. Dat hangen we nu op aan onze bovenste trede 'bijdragen' van de behoeftepiramide, dat we een platform willen bieden aan een ieder die zijn/haar informatie wil delen met een ander in de maatschappij. En wij moedigen dat op deze manier aan. En het grappige is dat heel veel aanbieders van cursussen en lezingen het vreselijk leuk vinden om in de bibliotheek iets te komen vertellen over hun vak. 

We hebben het in Kennemerwaard nu nog niet 'opgehangen' aan de missie van Lankes, omdat wij ons die nog niet eigen hebben gemaakt. Daarvoor wil ik volgend jaar een begin maken door met onze gemeenschappen, met onze medewerkers in gesprek te gaan. Waar willen we naar toe als bibliotheek, wat willen we zelf, wat is onze ambitie, en wat wil onze gemeenschap van ons. Een spannende reis die begint met dit soort denkexercities. 
Lankes sluit deze sessie af met een filmpje over goede en slechte missie statements. Hij geeft een aantal voorbeelden van goede missies en van minder goede. Crux van een goed verwoorde missie volgens Lankes is dat hij kort is, krachtig, actief, proactief, inspirerend en niet op aanbod gericht van 'spullen'. Dus vrije toegang tot informatie, cultuur en educatie .... dat is niet actief genoeg..... ook werk aan de winkel voor de IFLA ;-)

Bill en Melinda Gates snappen het

Gisteren was ik bij een ronde tafel gesprek van de Bill en Melinda Gates Foundation (BMGF) in Brussel. Zij zoeken naar een manier om het belang van bibliotheken beter voor het voetlicht te brengen. Ze willen samen met een aantal partijen een lobby starten om bibliotheken in de programma's van de EU te krijgen in het bereiken van een sterk Europa 2020. En waarom doen ze dat zullen jullie vragen.

 "We believe that access to information helps people transform their lives; too few have access to technology, creating a severe digital divide; we must use our voice loudly and effectively to strengthen and champion libraries."

BMGF vinden dat bibliotheken de levens van mensen kunnen veranderen. En dus gaan ze vanaf dit najaar samen met onder andere EBLIDA en NAPLE lobbyen op Europees niveau om te zorgen dat openbare bibliotheken erkend, ondersteund en bewaard worden als essentiele centra waar informatie toegankelijkheid wordt gemaakt, waar informatie gebruikt kan worden en waar informatie wordt gecreerd.

Wat is hun strategie?
Ze willen gaan zorgen dat er toenemende erkenning komt voor openbare bibliotheken in de EU 2020 strategie en het daarmee samenhangende beleid. Het is de bedoeling dat in de implementatieplannen van de inspanningen voor EU 2020 openbare bibliotheken expliciet genoemd gaan worden als belangrijke actoren en logische deelnemers, zodat zij een betere financiele basis (meer subsidie) zullen krijgen.

Kijk daar word ik nou blij van van zulke plannen en zulke voornemens. Daar kunnen we mooie lessen van leren als het om nationale en lokale lobby's gaat.

Allemaal van de Apple af, en hup! aan de Microsoft ;-)