Politici vergeten de politiek... voor even

Gisteravond hielden we in de bibliotheek van Alkmaar een informatie- en discussieavond voor raadsleden en ambtenaren van de vier gemeenten waarvoor we werken over laaggeletterdheid en de rol van de bibliotheek. De opkomst kon beter, maar die raadsleden die er waren bleken zeer geïnteresseerd.

We lieten de avond begeleiden door Rick Koster, die dat prima doet. Als eerste lieten we een filmpje zien van ongeveer 5 minuten waarin een beeld werd geschetst over wat de bibliotheek allemaal eigenlijk doet. Daarna kwam Hanneke Wentink aan het woord. Zij is lector bij Saxion Hogeschool en is gespecialiseerd in lees- en taalachterstanden. Zij gaf in beelden en cijfers weer wat laaggeletterdheid voor gevolgen heeft, economisch op landniveau, maar ook wat het voor mensen persoonlijk betekent. Economisch kost het ons land ongeveer € 556 miljoen per jaar, als we het zouden aanpakken en verhelpen zou het ons land € 700 miljoen opleveren. Op persoonlijk niveau is laaggeletterdheid ook een probleem met enorme impact. Laaggeletterden hebben slechte arbeidsmogelijkheden, slechtere gezondheid, gaan eerder dood, kunnen hun kinderen niet goed begeleiden in hun schoolcarrière, hebben vaker een minder goed sociaal netwerk, zijn minder gelukkig.

Daarna liet Hanneke Wentink zien wat de mogelijkheden zijn om het aan te pakken, om laaggeletterdheid te bestrijden. Ze gaf voorbeelden uit Twente, hoe ze daar in netwerkverband gezamenlijk met gemeente, hogeschool, onderwijs en bibliotheek aan de slag gaan om dit probleem te tackelen. Haar voordracht met kennis van zaken en met betrokkenheid om mensen te helpen geletterd te worden zette de aanwezige politici al lekker in de goede stand van kritisch geïnteresseerd.

Daarna was het woord aan twee van onze medewerkers, Jeanet Doodeman en Maria Sabel. Beiden vertelden met bevlogenheid over hun specialisme, respectievelijk de jeugd en volwassenen. Hun ervaringen met begeleiding van lees- en taalbevorderingsprojecten gaven een mooi beeld aan de raadsleden over wat de bibliotheek al allemaal doet. Jeanet en Maria lieten ook nog het één en ander zien over wat de bibliotheek biedt aan bevordering van mediawijsheid en informatievaardigheden. En de bieb doet het niet alleen, we doen het samen met onderwijs, consultatiebureau's, gemeente, VVE, welzijnsorganisaties, vrijwilligers. Je voelde dat er een wereld open ging aan informatie voor de raadsleden.

Extra aanwezige was een vertegenwoordiger van de Lions. Ik heb ook wat geleerd gisteravond, want ik wist niet dat de Lions zich actief inzetten voor bestrijding van laaggeletterdheid. Vandaag gaan zelfs twee van onze medewerkers verder in gesprek met de Lions om verder te werken aan een bondgenootschap in de regio waarin diverse partijen zich in gaan zetten voor de bevordering van geletterdheid. Het is mooi om te zien dat dit maatschappelijk probleem opnieuw weer hoog op de agenda staat, en wij willen ons daar als Kennemerwaard  keihard voor inzetten.

V.l.n.r: Rick Koster, Hanneke Wentink, Erna Winters, Regina Ybema, Yolande de Bont, Leo Dickhoff

Aan het eind hielden we een korte forumdiscussie. Daar hadden we een schooldirecteur, een raadslid en wethouder voor uitgenodigd naast Hanneke Wentink en ondergetekende. Tijdens de discussie bleek dat de aanwezigen het belang van geletterdheid (taal- en informatievaardigheid) breed werd onderschreven. Natuurlijk waren er wel wat vraagtekens uit de zaal: hoe zit het met de cijfers van onze gemeente, hoe meet je of die maatregelen effectief zijn, hoe zit het met de verantwoordelijkheid van ouders, wat is de invloed van internet en tv op leesgedrag? Daar kon door het forum heel goed antwoord op worden gegeven. Alle sprekers waren bevlogen en betrokken, en dat maakte dat de boodschap die werd gebracht ook werd opgepakt door de politici. De bibliotheek is een belangrijke schakel in een ketenaanpak om laaggeletterdheid te bestrijden. En zo werd het een avond waarvan ik denk dat veel politici zelfs de politiek een beetje vergaten en vooral geïnteresseerd waren in ons verhaal, en geïnformeerd naar huis toe gingen.

New York Public Library

Jullie hadden nog één blog van mij te goed over de studiereis naar New York en de opgedane ervaringen. De grootste bibliotheek (en meest prestigieuze) voor het laatst bewaard. De New York Public Library is met een jaarlijks budget van 245 miljoen dollar en een collectie van meer dan 53 miljoen boeken na de Library of Congres de grootse openbare bibliotheek van de USA. Een bibliotheek met een netwerk van meer dan 80 filialen, met als hoofdbibliotheek de iconische vestiging aan Fifth Avenue. Maar de New York Public Library is méér dan een bibliotheek: het is een instituut met een rijke geschiedenis, diep geworteld in de samenleving en in vele opzichten een inspirerend voorbeeld. Want zowel de wijze van (publiek én privaat) financieren, de samenwerking met andere partners, de innovatieve digitale dienstverlening (zoals de Boundless Library) en hun manier van programmeren doen recht aan het motto: discover, connect, get inspired. Het leidt ook tot ambitieuze nieuwbouwprojecten zoals het New York Public Library’s Central Library Plan een grootschalige en controversiële uitbreiding (300 miljoen dollar) van de centrale bibliotheek aan Fifth Avenue. 

We hebben met een gedeelte van de medewerkers van gedachten gewisseld over e-books en de (on)mogelijkheden om die via de bibliotheek uit te lenen. De bibliotheken van Queens, Brooklyn en New York (Manhattan) hebben hun krachten gebundeld en hebben inmiddels ook de 6 grootste uitgevers van de V.S. bereid gevonden om op proef ook e-books via de bibliotheek uit te lenen. Stap voor stap voorwaarts om uitleen van e-books goed geregeld te krijgen. Ook zij lopen aan tegen de terughoudendheid van uitgevers om e-books beschikbaar te stellen voor uitlenen. Ook zij hebben te maken met soms een 3 tot 6 voudige prijs voor een e-book om het voor de bibliotheek aan te kunnen schaffen. Zij maken dan soms ook de afweging het maar niet in e-book aan te schaffen, want ook daar staat het budget onder druk. De reden waarom nu grote uitgevers wel met de 3 New Yorkse bibliotheken in zee willen gaan is dat de bibliotheek ze helpt om een goed databestand aan te leggen van de gegevens die de uitgevers graag willen hebben van hun lezers.

Verder hebben we gesproken over dienstverlening aan scholen. Daar zijn wij in Nederland over het algemeen verder mee. Zij hebben te maken met een Department of Education dat voor stroperige bureaucratische regels zorgt. Ze gaven als voorbeeld het idee dat ze hadden om hun informatieve collectie voor de jeugd beter te laten renderen. In plaats van de kinderen te verlokken naar de bibliotheek te komen en de informatieve boeken te lenen, wilden ze de boeken naar de school brengen. Dit stuitte op behoorlijk wat hobbels. Scholen zagen er in veel gevallen het nut niet van in, vonden het te veel werk. En bij die scholen die enthousiast waren liepen ze ineens tegen een maatregel van het DoE op, dat iedereen die bij de school naar binnen wilden zijn/haar vingerafdrukken moest afgeven. De bibliotheek vond dit van de gekke en wilde dit absoluut niet aan haar medewerkers vragen. De medewerkers zelf zeiden dat ze het ok vonden, mits ze de school dan maar in konden. Dus zijn de vingerafdrukken gemaakt, maar het kostte vervolgens het DoE meer dan een half jaar om dit administratief af te handelen zodat de bibliothecarissen al die tijd niet bij de school naar binnen mochten. Dat mag nog eens barricaden opwerpen heten!

Wij hebben hen het advies gegeven eerst met de scholen te gaan praten over waar hun problemen liggen. Wat hun visie op onderwijs is, welke uitdagingen er liggen, met welke bagage ze hun leerlingen van school willen laten gaan en hoe ze dat denken te bereiken. En pas op basis daarvan een aanbod te formuleren, zodat het ook echt aansluit bij de wensen van de school. Dan zal het ook wat waard zijn (al hoeven scholen daar in de USA niets voor te betalen) en zullen ze het gaan gebruiken.

Ik vond het opvallend om te merken dat met name in de contacten naar het onderwijs er in Nederland inmiddels al veel betere resultaten zijn bereikt. Wij zijn inmiddels door de Bibliotheek op School en Biebsearch al heel erg gewend niet in aanbod te denken, maar in vraag. 

Wat is nu mijn “totaal “ beeld van bibliotheekwerk in New York. Het is een breed verspreid netwerk. De waarden en normen van bibliotheek (vrije toegang tot informatie, cultuur en educatie) wordt veel sterker gevoeld en uitgedragen.De New Yorkse bibliotheken hebben een enorm brede programmering. Er wordt veel ingezet op helpen van de onderkant van de maatschappij. Ze doen heel veel leesprogramma’s, ook tijdens zomermaanden, gericht op degene die geen geld hebben om op vakantie te gaan. Men zet in op het vervullen van de behoeften van hun burgers, soms dus tot in het extreme door ouders van kinderen een gratis lunch te bieden om te zorgen dat ze met hun kinderen naar de bibliotheek komen om mee te kunnen doen aan een zomerleesprogramma. 

Het is ondenkbaar in hun beleefwereld dat je abonnementsgeld vraagt, en ook cursussen zijn vaak gratis. De mythe van hoge inkomsten uit fondsen en sponsoren is doorgeprikt. In New York wordt er best wel geld vanuit sponsoren en grote private fondsen gedoneerd, maar het is niet bedoeld voor de exploitatie, het is voor projecten, het is ongeveer 10% van het totale budget en het is niet structureel. Ter vergelijking: De gemiddelde Nederlandse bibliotheek haalt ongeveer 20% van zijn inkomsten bij gebruikers en 'uit de markt' en 80 % komt van overheidssubsidie. In New York ligt dat dus op 90-10.

De Biebsearch motor is gestart

Gisteren was de kick-off van Biebsearch bij het Bonhoeffercollege in Castricum. Een mooie Noord-Hollandse primeur.

Na bijna twee jaar praten, voorbereiden, draagvlak creëeren bij leerkrachten en ouders, gingen we gisteren van start. Met een kick-off bijeenkomst. En dat was leuk. Veel mensen van de bibliotheek, een hele dosis leerlingen, de wethouder, de rector, leerkrachten. Iedereen was er. Er was zelfs een bieblied geschreven. "Ik wil je bieb zien" . En iedereen was enthousiast.

Wat ik mooi vond om te zien was dat onze medewerkers die het hele project hebben begeleid en gaan begeleiden aangesproken werden door leerkrachten, alsof zij collega's waren. De schoolmediathecaris vertelde dat er na de scholing voor de leerkrachten al gelijk meer vragen kwamen in de mediatheek. De leerkrachten hadden al plannen aangevoerd om mediawijsheidlessen voor de brugklassers te doen in het laatste leskwartaal voor de zomervakantie. Om ze nog maar even wat extra bagage mee te geven. De rector gaf aan dat ze blij was dat de oorspronkelijke weerstand bij docenten nu bijna afgenomen was tot nul. En dat ze mij wel heel graag weer uit wilde nodigen voor een overleg met haar collega-rectoren uit dezelfde scholengemeenschap. En dat is goed nieuws.

In onze vestiging in Castricum hebben we de collectie en de inrichting aangepakt en meer toegespitst op jongeren. De medewerkers zijn bijgepraat en waar nodig geschoold in wat Biebsearch is. Zodat het beeld dat we in de school neerzetten ook terug te vinden is in de bibliotheek.

Het motortje van de samenwerking met deze school is gestart. Nu moeten we gas geven en gaan schakelen.

Inspiratie om te leren van je missers

Het afgelopen jaar heeft het managementteam van Kennemerwaard scholing gevolgd bij Avicenna. Cursussen in leiderschap, afgestemd op onze persoonlijke behoeften. Dus niet allemaal het zelfde. Maar wel de persoonlijke leerdoelen bij elkaar gebracht met een begeleider. Dat leverde de BHAG op waar ik eerder over blogde. Tijdens mijn leergang kreeg ik college van Rick Koster, van The Leadership Group, over presentatietechnieken. Een inspirerend college.

Hij vertelde dat hij van oorsprong uit Heerhugowaard kwam, en dat hij vroeger kind aan huis was in de bibliotheek. Omdat dit in het oude gebouw was nodigde ik hem uit vooral eens onze prachtige nieuwe bibliotheek in Heerhugowaard te komen bekijken en dat ik hem graag zou rondleiden.

Vanochtend was het zover. Naast dat Rick zeer enthousiast was over de bibliotheek, en alles waar we mee bezig zijn, raakten we ook in gesprek over waar de grootste uitdagingen liggen. En dat was echt geweldig om daar over te sparren. Rick heeft ook veel ervaring in het begeleiden van onderwijsinstellingen. Leerkrachten en directies in leiderschapstrainingen. En hij kent dus het klappen van de zweep hoe om te gaan met 'het' onderwijs.

In het gesprek dat we hadden bespraken we verwachtingenmanagement. Dat wij daar als bibliotheek niet echt goed in zijn. Dat we ons soms te snel in de hoek van 'leverancier' laten drukken, terwijl we een strategische samenwerking willen. Dat we ons soms laten overbluffen door die welbespraakte onderwijsmensen, die meestal niet achteraan hebben gestaan qua eigenwijzigheid ;-) Die onderwijsmensen die soms helemaal geen hoge pet van de bibliotheek op hebben. En dat we dan te snel soms naar een kant en klaar product reiken, terwijl we echt met de school in gesprek moeten. En dan niet alleen met de directeur, de rector of het bestuur, nee ook met de leerkrachten. En wellicht met de ouders. Breed beleggen wat je samen wilt gaan bereiken, en wat je voor inbreng van elkaar verwacht. Daarin schieten wij soms tekort.

Dus heb ik met Rick afgesproken dat hij met ons mee gaat denken. Hoe wij beter onze samenwerking met het onderwijs vorm kunnen geven. Hoe we wederzijdse verwachtingen waar kunnen maken, ten behoeve van betere onderwijsresultaten, beter presterende leerlingen, gelukkiger ouders. Ik hoop dat we met de inbreng van Rick met ons op te richten team "educatie en cultuur" een slag gaan maken. Voordat we iets gaan doen eerst praten met de betrokken partij. Wat wil die partij, welk resultaat wil hij bereiken. En wat gaat hij er zelf aan bij dragen. Als een school (als voorbeeld) iets met ons wil ten aanzien van leesbevordering, om betere resultaten te boeken op leesniveau, dan vraagt dat naast inzet van de bibliotheek ook inzet van de leerkrachten, van ondersteunend personeel, van ouders. Als je niet al die partijen er van te voren bij betrekt dan creëer je je eigen mislukking.

Grappig is dat we op een aantal projecten, zoals bijvoorbeeld onze start met Biebsearch bij het Bonhoeffercollege in Castricum, wel zo'n lang voortraject hebben gehad. En dat onze combinatiefunctionarissen in Heerhugowaard en Castricum over het algemeen wel goed navragen wat de verwachtingen zijn, wat de school wil. Maar dat we het de afgelopen keren ook een paar keer helemaal mis hebben gehad. Dat we niet aan de verwachtingen bleken te voldoen. Omdat we onvoldoende hadden afgestemd wat de bedoeling was, en wat de inbreng van de school zou zijn. Een groot leerpunt! Want we willen een onmisbare partner zijn voor het onderwijs. En daar gaan we dus mee aan de slag, samen met Rick.

resultaat gericht werken

Soms heb je van die weken waarin alles bij elkaar lijkt te komen, in positieve zin. Maandag hadden we een brainstorm over het digitale bibliotheekwerk, zie eerdere blog. Dat was al heel inspirerend. Op dinsdag had ik een gesprek over Biebsearch met Caroline Heijer en Annemarie van Essen, beide ook zeer vrolijk stemmende dames. Daar ligt een stevige ambitie om de bibliotheek op de kaart te zetten in onderwijsland. En een stevig geloof in eigen waarde, en in die van het product. Lekker!
En toen donderdag een vervolg trainingsdag over resultaat gericht werken. Iets waar we in Kennemerwaard de eerste stappen voor hebben gezet.

Lerend van reflectie
De vorige keer hadden we met elkaar (ca. 15-20 medewerkers) besproken hoe we tegen resultaat gericht werken aan kijken. Wat ik mooi vind is dat daar een beeld uit komt dat we het willen gebruiken om te leren. Niet om af te rekenen, nee, het is een middel om te leren, te groeien.

Stappenplan
Nu hebben we met elkaar een dag gepraat over hoe we het praktisch gaan aanpakken. Wat hebben we nodig aan vergaderstructuur, welke overleggen moeten er zijn om te zorgen dat mensen niet op een eilandje gaan zitten. Welke resultaten willen we bereiken en welke informatie heb je nodig om te kunnen meten of je je resultaten ook haalt. Welke vrijheid krijg je als het gaat om budgetten in tijd en in geld. Wat moet je gemeente weten en wat mogen je klanten verwachten? Allemaal over gesproken en iets over afgesproken.

Mindmap
Aan het eind van de dag hadden we een heel schema uitgewerkt, met, dat zal ik eerlijk toegeven, best wat hangen en wurgen van mijn kant. Ik voelde halverwege de middag echt een energydrain, maar doordat onze trainster van SLS ons liet staan kwam de energie terug. Slim van Jolanda!. Als ik het schema in mijn hoofd haal voor het komende half jaar dan ligt er echt een baaierd aan werk. En tegelijkertijd word ik er zo vrolijk van. Alles lijkt bij elkaar te komen, alles waar we de afgelopen twee jaar over hebben gesproken wat we willen gaan doen, wat we willen gaan bereiken. En dit is een prachtig vehikel, een mooi middel om met elkaar dat pad van vernieuwing, van keuzes maken op te gaan. Ook al wordt het een lastig jaar ivm bezuinigingen... KOM MAAR OP!